Кәсіпкерге ЭЦҚ (ЭЦП): алу, ұзарту және қайта шығару
Не өзгерді
Материал 2027 жылға тексерілді: 16.11.2026 жағдайы бойынша бұл ережелерді 2027 жылғы 1 қаңтардан өзгертетін қабылданған түзетулер жоқ.

Қысқаша
- Заңды тұлғаға ҰКО-да кілттің бес үлгісі бар: «Первый руководитель», «Сотрудник с правом подписи», «Сотрудник организации», «Участник ИС „Казначейство-Клиент“» және «Юридическое лицо (Информационная система)».
- ЖК-ға бөлек кілт жоқ: жеке кәсіпкер жеке тұлғаның ЭЦҚ-сын алады және онымен жұмыс істейді, соның ішінде ЭШФ АЖ-де.
- ЖШС-тің бірінші басшысы заңды тұлға кілтін pki.gov.kz-те БСН мен ЖСН бойынша, бейне-сәйкестендірумен қашықтан алады; қызметкерлердің өтінімдерін ол ҰКО жеке кабинетінде өз ЭЦҚ-сымен растайды.
- ҰКО сертификаттары тегін: чипі бар жеке куәлікте, бұлтта немесе қорғалған тасымалдағышта 3 жыл, файлда немесе мобильді қосымшада 1 жыл жарамды (ҰКО қағидалары, 15-тармақ).
- Кілтті онлайн қайта шығару тек ол жарамды кезде мүмкін; аты-жөні, басшы ауысқанда, заңды тұлға қайта ұйымдастырылғанда немесе таратылғанда ҰКО сертификатты кері қайтарып алады.
Заңды тұлғаның ЭЦҚ-сы — бүкіл компанияға бір кілт емес, нақты адамдарға берілетін Ұлттық куәландырушы орталықтың (ҰКО) сертификаттар жиынтығы. Бірінші басшы «Первый руководитель» (бірінші басшы) кілтін алады. Бухгалтер мен менеджерлер қызметкер кілттерін алады, оларды басшы өз қолтаңбасымен растайды. Жеке кәсіпкер (ЖК) бөлек «бизнес-кілт» алмайды және жеке тұлғаның электрондық цифрлық қолтаңбасымен (ЭЦҚ) жұмыс істейді. ҰКО-ның барлық сертификаты тегін, pki.gov.kz-те қашықтан рәсімделеді және тасымалдағышқа қарай 1 немесе 3 жыл жарамды.
Төменде — әр рөлге қай үлгі керек, басшы мен қызметкер кілтті қалай ашады, оны қашан ұзартып, қайта шығарып, кері қайтарып алады. Камера мен NCALayer арқылы қашықтан өтінім берудің толық қадамдары бөлек нұсқаулықта: ЭЦҚ-ны қашықтан алу.
ЖК-ға қай ЭЦҚ керек, ал ЖШС-ке қайсысы?
ЖК-ға жеке тұлғаның кілті керек, жауапкершілігі шектеулі серіктестікке (ЖШС) — басшы мен қызметкерлерге ҰКО үлгілері бойынша берілетін заңды тұлға кілттері. pki.gov.kz сайтында үш бөлім бар: жеке тұлғалар, заңды тұлғалар және бейрезиденттер. Жеке кәсіпкерлерге арналған бөлек бөлім жоқ.
Заңды тұлғаға ҰКО бес үлгі ұсынады. Таңдау адамның компания атынан не істейтініне байланысты. Үлгілердің атауы pki.gov.kz-те орысша берілгендіктен, кестеде солай қалдырдық.
| Үлгі | Кімге | Өтінім қалай беріледі |
|---|---|---|
| «Первый руководитель» (бірінші басшы) | директор, жеке-дара атқарушы орган | өзі, бизнес-сәйкестендіру нөмірі (БСН) мен жеке сәйкестендіру нөмірі (ЖСН) бойынша бейне-сәйкестендірумен қашықтан |
| «Сотрудник с правом подписи» (қол қою құқығы бар қызметкер) | заңды тұлға атынан құжатқа қол қоятын қызметкер | өзі, содан кейін бірінші басшы растайды |
| «Сотрудник организации» (ұйым қызметкері) | қол қою құқығы жоқ қызметкер | өзі, содан кейін бірінші басшы растайды |
| «Участник ИС „Казначейство-Клиент“» | қазынашылықпен жұмыс істейтін қызметкер | pki.gov.kz-тегі заңды тұлғалар бөлімінде |
| «Юридическое лицо (Информационная система)» | ұйымның ақпараттық жүйесіне арналған кілт | pki.gov.kz-тегі заңды тұлғалар бөлімінде |
| ЖК (бөлек үлгі жоқ) | жеке кәсіпкер | жеке тұлға ретінде |
Электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесі (ЭШФ АЖ) үшін айырма түбегейлі. ЖК жүйеге жеке тұлға кілтімен кіреді. ЖШС-ті басшы тіркейді: заңды тұлға атынан келісімді ол бір мезгілде екі кілтпен куәландырады — өзінің жеке тұлға кілтімен және өз ЖСН-і бар заңды тұлға кілтімен. Қызметкерлер жүйеде өз кілттерімен, басшы ЭШФ АЖ-де ресімдейтін электрондық сенімхат бойынша жұмыс істейді. Жүйенің өзінде қалай тіркелетіні — ЭШФ АЖ порталы материалында.
«Сотрудник с правом подписи» мен «Сотрудник организации» үлгілерінің құқықтары несімен ерекшеленетінін ҰКО анықтамасы жазбайды. Сондықтан әр қызметкердің үлгісін бухгалтермен келісіп, лауазымдық міндеттерімен салыстырған дұрыс. «Артық болмас» деп қол қою құқығы бар кілтті бере салудың қажеті жоқ.
Бірінші басшы заңды тұлғаның ЭЦҚ кілтін онлайн қалай ашады?
Бірінші басшы pki.gov.kz-те өтінімді өзі береді: заңды тұлғалардың мемлекеттік базасымен салыстырылатын БСН-ді және өз ЖСН-ін енгізеді, содан кейін Digital ID бейне-сәйкестендіруінен өтеді. Ол үшін халыққа қызмет көрсету орталығына (ХҚКО) барудың қажеті жоқ.
Шарттар жеке тұлғанікімен бірдей: жарамды ҚР жеке куәлігі, SMS үшін телефон, компьютердегі немесе телефондағы камера және орнатылған NCALayer бағдарламасы. ҰКО анықтамасы бойынша бейне-тексеру 5 рет сәтсіз болса, кіру 15 минутқа бұғатталады; балама жол — өтінімді ХҚКО немесе Қазақстанның шетелдегі мекемесі арқылы беру. Қашықтан сәйкестендіргенде сертификат бір жұмыс күнінде беріледі.
Жаңа ЖШС үшін қисынды рет мынадай. Алдымен компанияны тіркейсіз — қадамдары ЖШС ашу нұсқаулығында немесе eGov арқылы ЖШС тіркеу материалында. Содан кейін бірінші басшының кілтін, тек одан кейін қызметкерлердің кілттерін рәсімдейсіз. Себебі қарапайым: басшының жарамды кілті болмаса, қызметкерлердің өтінімдерін растайтын ештеңе жоқ. Компанияны кім басқаратыны және оның өкілеттігі жарғыда жазылады — бұл ЖШС жарғысы материалында талданған.
Тұруға ықтиярхаты немесе азаматтығы жоқ адамның куәлігі бар шетелдік басшы да «Первый руководитель» кілтін қашықтан немесе ХҚКО-да ала алады. Оған ЖСН, мобильді азаматтар базасындағы телефон, камера және NCALayer керек, ал құжаттар топтамасында нотариат куәландырған аударма болуы тиіс.
Қол қою құқығы бар қызметкерге ЭЦҚ қалай рәсімделеді?
Қызметкер өтінімді өзі және қашықтан береді: компанияның БСН-ін, өз ЖСН-ін және телефонын енгізіп, бейне-сәйкестендіруден өтеді. Одан кейін бірінші басшы өтінімді ҰКО жеке кабинетінде өз ЭЦҚ-сымен растайды. Растау болмайынша кілт шығарылмайды.
2026 жылғы қыркүйектен директордың жүктемесін азайтуға мүмкіндік пайда болды. ҰКО-ның 2026 жылғы 2 қыркүйектегі жаңалығы бойынша бірінші басшы қызметкерге сертификат алу және кері қайтарып алу өтінімдерін растау не қабылдамау өкілеттігін бере алады. Шарты біреу: мұндай қызметкердің «Сотрудник с правом подписи» үлгісіндегі сертификаты болуы керек.
Шағын компанияға арналған сценарийлер:
- Штатта директор мен бухгалтер ғана бар. Бухгалтерге қызметкер кілті беріледі, өтінімді директордың өзі растайды.
- Штат өсіп, өтінім көбейді. Директор растауды қол қою құқығы бар бір қызметкерге, мысалы бас бухгалтерге тапсырады.
- Бухгалтер аутсорсингте. Қол қою құқығы — басшының шешімі. ҰКО сырттан тартылған маманға арналған бөлек үлгіні сипаттамайды, сондықтан бұл мәселені шартпен шешкен дұрыс.
Компанияда алғашқы қызметкер пайда болғанда кілт — міндеттердің бір бөлігі ғана. Бұдан бөлек еңбек шарты және алғашқы қызметкер нұсқаулығындағы рәсімдеу тәртібі керек. Штатқа арналған кілттер бойынша толық нұсқаулық — ЖШС қызметкеріне ЭЦҚ материалында.
eGov Mobile мен Kaspi қолтаңбалары ҰКО кілтін алмастыра ма?
Компьютердегі бизнес міндеттері үшін — жоқ. eGov Mobile-да шығарылған сертификат тек қосымшаның ішінде жұмыс істеуге арналған және 1 жыл жарамды. Kaspi ЭЦҚ-сын клиент Kaspi.kz-тегі өтінімдер мен Kaspi QR арқылы арнайы ХҚКО-дағы құжаттар үшін автоматты түрде алады.
Kaspi Гидтің ЭЦҚ бөлімінде ҰКО кілтін шығару қызметі жоқ, ал Kaspi қолтаңбасының мерзімі ашық жауаптарда көрсетілмеген. Сондықтан электрондық шот-фактура (ЭШФ) жазатын, веб-сервистер арқылы есеп тапсыратын немесе контрагенттермен шартқа қол қоятын ЖК pki.gov.kz-те бөлек жеке тұлға кілтін рәсімдейді. Қосымшалардағы қолтаңбалар қосымшаның ішіндегі операцияларға ыңғайлы толықтыру ғана, негізгі құрал емес.
Кілтті телефонмен ашқысы келетіндер үшін маңызды жайт бар. Телефонды ҰКО кілтін алу үшін де пайдалануға болады: компьютерде камера болмаса, pki.gov.kz жүйесі QR-код көрсетеді, оны смартфонмен сканерлеп, бет-әлпетті тексеруден телефон арқылы өтесіз. Өтінімнің өзі мен NCALayer бәрібір компьютерде қалады, ал алынған кілт eGov Mobile кілтінен айырмашылығы ЭШФ АЖ-де жұмыс істейді.
ЖШС үшін бұл сұрақ туындамайды да: «Первый руководитель» және қызметкер кілттерін ҰКО береді, оларға өтінім компанияның БСН-імен беріледі. eGov Mobile мен Kaspi қолтаңбаларының сипаттамасында заңды тұлға кілті жоқ.
Бизнеске арналған ЭЦҚ қанша жарамды және кілтті қалай ұзартады?
Мерзім ЖК не заңды тұлға екеніңізге емес, тасымалдағышқа байланысты: чипі бар жеке куәлікте, бұлттық қоймада немесе қорғалған тасымалдағышта — 3 жыл; компьютердегі файлда немесе мобильді қосымшада — 1 жыл. Мұны ҰКО қағидаларының 15-тармағы белгілейді.
Бұл ережеден ерекшелік бар: «цифровая система физического лица» (жеке тұлғаның цифрлық жүйесі) және «цифровая система юридического лица» (заңды тұлғаның цифрлық жүйесі) үлгілері 3 жыл жарамды. ЖК мен ЖШС-тің күнделікті жұмысы үшін таңдау қарапайым: кілтті жыл сайын ауыстырғыңыз келмесе, бұлтты, қорғалған тасымалдағышты немесе чипі бар куәлікті таңдаңыз.
Іс жүзінде «ұзарту» деп қайта шығаруды айтады. Жарамды ЭЦҚ-ны сол кілтпен ҰКО жеке кабинетіне кіріп, онлайн қайта шығарады. Басылымдардың деректері бойынша ҰКО мерзімнің бітетінін email арқылы бір ай, екі апта және 7 күн бұрын ескертеді. Мерзім өтіп кетсе, кабинетке кіретін кілт жоқ, сондықтан алғаш алғандағыдай сәйкестендірумен жаңа өтінім беруге тура келеді. Компания үшін бұл тағы бір үзіліс: басшының кілті болмаса, қызметкерлердің өтінімдерін растайтын адам жоқ.
Ескерте кететін жайт: қайта шығару үлгіні өзгертпейді. Қызметкер «Сотрудник организации» кілтін алып, енді шарттарға қол қоятын болса, «Сотрудник с правом подписи» үлгісі бойынша жаңа өтінім керек. Қайта шығарудың қадамдары, мерзімі өткен кілт және жиі қателер — ЭЦҚ-ны ұзарту және қайта шығару нұсқаулығында.
ЭЦҚ-ны қашан және қалай кері қайтарып алу керек?
Кілт енді жұмыс істемеуі тиіс болғанда кері қайтарылады: қызметкер жұмыстан шықты, тасымалдағыш жоғалды, иесінің деректері өзгерді. Оны ҰКО жеке кабинетінде құжатсыз өзіңіз кері қайтара аласыз. Екінші жол — өтініш пен өтініш берушінің немесе өкілдің жеке басын куәландыратын құжатымен ХҚКО-ға бару.
ҰКО қағидалары ҰКО сертификатты кері қайтарып алатын алты негізді атайды:
- иесінің талабы;
- жалған мәліметтер беру;
- иесінің қайтыс болуы;
- тегінің, атының немесе әкесінің атының өзгеруі;
- заңды тұлғаның атауының өзгеруі, қайта ұйымдастырылуы, таратылуы немесе басшысының ауысуы;
- сот шешімі.
Басшының ауысуын қоса алғанда, дәл осы тізбе Цифрлық кодексте де бекітілген (59-бап 1-тармақ). ЖШС үшін практикалық қорытынды: директор ауысқанда заңды тұлға сертификаттары кері қайтарылады, жаңа директорға өзінің «Первый руководитель» сертификаты керек. ЖШС-ті жапқанда заңды тұлға кілттері «таратылу» негізімен кері қайтарылады.
Жұмыстан шыққан қызметкердің заңды тұлға кілтін мерзімінің бітуін күтпей, сол күні кері қайтарған дұрыс: кілт жарамды болса, ол техникалық тұрғыдан компания атынан құжатқа қол қоя алады.
Бизнеске ЭЦҚ-ны қазір ХҚКО-дан алуға бола ма?
Негізгі жол — онлайн, ХҚКО — қосалқы жол. Дереккөздер ХҚКО-ның рөлін әр түрлі сипаттайды, сондықтан екі нұсқаны да келтіреміз.
Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің (ЦДИАӨМ) хабарламасы бойынша (Параграф пен nur.kz 2025 жылғы 6 тамызда жазғандай), 2025 жылғы 11 тамыздан ЭЦҚ беру онлайнға көшірілді. ХҚКО биометрияның 5 әрекеті сәтсіз болғандарға, базада суреті жоқтарға немесе интернеті жоқ азаматтарға — өзіне-өзі қызмет көрсету аймақтарында қалды. 2026 жылғы ҰКО қағидалары мен ҰКО сайты ХҚКО-ны (тіркеу орталығын) қашықтан сәйкестендіру сәтсіз болғандағы арна ретінде сипаттайды, ал бейрезиденттер үшін екі нұсқаны да — «қашықтан» және «ХҚКО» — атайды. Сертификатты ХҚКО арқылы кері қайтарып алуға да болады.
Басшы мен қызметкерлерге қорытынды: онлайн өтінімді жоспарлаңыз, ал бейне-тексеру өтпей қалған жағдайға ХҚКО-ны қосалқы жол ретінде ұстаңыз.
ЖК мен ЖШС-те ЭЦҚ-ға байланысты қандай қателер жиі кездеседі?
Ақаулардың көбі қате кілт таңдаудан, расталмаған өтінімнен және өткізіп алған мерзімнен туындайды.
| Белгі | Себеп | Шешім |
|---|---|---|
| ЖК pki.gov.kz-тен кәсіпкерлерге арналған бөлімді таппайды | ЖК-ға бөлек үлгі жоқ | Өтінімді жеке тұлға ретінде беру |
| Қызметкер бейне-тексеруден өтті, бірақ кілт жоқ | Басшы өтінімді растамаған | ҰКО жеке кабинетінде растау немесе қол қою құқығы бар қызметкерге тапсыру |
| Бейне-тексеру қолжетімсіз | 5 сәтсіз әрекет, 15 минутқа бұғаттау | Күту; қайта-қайта бас тартса — ХҚКО |
| Қайта шығару үшін ҰКО кабинетіне кіру мүмкін емес | Кілттің мерзімі өткен | Сәйкестендірумен жаңа өтінім |
| eGov Mobile кілті ЭШФ АЖ-де жұмыс істемейді | Қосымша сертификаты тек соның ішінде жұмыс істейді | pki.gov.kz-те ҰКО кілтін алу |
| Бұрынғы қызметкер құжатқа қол қойды | Жұмыстан шыққанда кілт кері қайтарылмаған | ҰКО жеке кабинеті арқылы кері қайтару |
ҰКО қолдау қызметі: 1414, support@goscorp.kz. NCALayer бағдарламасын тек ncl.pki.gov.kz сайтынан жүктеңіз.
2026 жылы ЭЦҚ ережелерінде не өзгерді?
Бүкіл құқықтық негіз ауысты. 2003 жылғы 7 қаңтардағы № 370-II «Электрондық құжат және электрондық цифрлық қолтаңба туралы» заң күшін жойды. Енді ЭЦҚ-ны 2026 жылғы 9 қаңтардағы № 255-VIII ҚР Цифрлық кодексі реттейді, ал бұрынғы «тіркеу куәлігі» кодексте ашық кілт сертификаты деп аталады.
Қолтаңбаның заңды күші сақталды: қол қою өкілеттігі бар адамның ЭЦҚ-сымен куәландырылған электрондық құжат қол қойылған қағаз құжатпен тең (кодекстің 62-бабы). Сертификаттарды беру, сақтау және кері қайтарып алу қағидаларын уәкілетті орган бекітеді (55-бап 5-тармақ). ҰКО-ның жаңа қағидалары 2026 жылғы 28 тамыздағы № 522/НҚ бұйрықпен бекітіліп, 2026 жылғы 11 қыркүйекте күшіне енді; 2025 жылғы бұрынғы қағидалар күшін жойды.
ЖК-ға кілт бірінші күннен керек — eGov арқылы ЖК ашу үшін, кейін оңайлатылған режимдегі ЭШФ үшін. Серіктестікке шот ашқаннан кейін контрагенттерге берілетін деректемелер — банк деректемелері материалында. Бизнесті іске қосудың басқа қадамдары «Өз ісің» бөлімінде жиналған.
Келесі қадам
- Өз ісіңКәсіпкерлік 2027: ЖК қашан міндетті, ЖК мен ЖШС-ті бір жұмыс күнінде тегін тіркеу, салық режимі, деректерді…
- Қазақстанда ЖК ашу 2027: eGov, Kaspi немесе ХҚКО арқылыЖК ашу 2027: eGov порталы, Kaspi және e-Salyq Business арқылы тегін тіркеу, ХҚКО-ның рөлі, қадамдар, салық…
- 2027 жылғы қызметкер үшін салықтар мен жарналар: толық есеп2027 жылы қызметкер үшін салықтар мен жарналар: ЖТС, МЗЖ, МӘМС, ЖМЗЖ 4,5%, ӘА және әлеуметтік салық 300 000 ₸…
- ЖК-ның салық күнтізбесі 2026–2027Салық күнтізбесі 2027, Қазақстан: 910, 220, 200 және 100 нысандарын тапсыру мен салық төлеу мерзімдері…
Жиі қойылатын сұрақтар
ЭЦҚ кілтін телефонмен ашуға бола ма?
Заңды тұлғаның ЭЦҚ-сын қашықтан алуға бола ма?
ЖК-ға қай ЭЦҚ керек — жеке тұлғаның ба, заңды тұлғаның ба?
ЭЦҚ кілті деген не?
Заңды тұлғаның ЭЦҚ-сы қанша тұрады?
ЖШС директоры ауысқанда кілттер не болады?
Дереккөздер
Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.
- ЦДИАӨМ-нің 28.08.2026 № 522/НҚ бұйрығы, 3-қосымша — ҚР ҰКО қағидалары: сертификат мерзімдері (15-тармақ), тегін беру, кері қайтарып алу негіздері · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
- ҚР ҰКО: заңды тұлғаның сертификат алуы — үлгілер мен шарттар · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
- ҰКО анықтамасы: бірінші басшының өтінімі, бейне-сәйкестендіру, 5 әрекеттен кейін бұғаттау · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
- ҰКО анықтамасы: қызметкердің өтінімі және оны бірінші басшының растауы · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
- ҰКО жаңалықтары: өтінімдерді растауды тапсыру (02.09.2026), жаңа қағидалардың күшіне енуі (07.09.2026) · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
- ҚР ҰКО: заңды тұлға сертификаттарын кері қайтарып алу · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
- ҰКО анықтамасы: жеке кабинет, ЭЦҚ-ны қайта шығару · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
- ҚР ҰКО: тұруға ықтиярхаты бар бейрезиденттердің ЭЦҚ алуы · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
- Kaspi Гид: Kaspi қосымшасындағы өтінімдерге арналған Kaspi ЭЦҚ-сы (05.08.2026 жаңартылған) · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
- ҚР 09.01.2026 № 255-VIII Цифрлық кодексі: 55-бап 5-тармақ, 59-бап 1-тармақ, 62-бап 2-тармақ, 106-бап · тексерілді 2026 жылғы 23 қазан
- Параграф (prg.kz) және nur.kz, 06.08.2025: ЦДИАӨМ-нің ЭЦҚ беруді 11.08.2025 бастап онлайнға көшіру туралы хабарламасы · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
- finance.kz, 21.09.2026: ЭЦҚ-ны ҰКО жеке кабинетінде қайта шығару; 1С жаңалығы — ҰКО-ның email арқылы ескертулері · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан