Өзара есеп айырысуды салыстыру актісі: 2027 жылғы үлгі және жасау тәртібі
Не өзгерді
Материал 2027 жылға тексерілді: 16.11.2026 жағдайы бойынша бұл ережелерді 2027 жылғы 1 қаңтардан өзгертетін қабылданған түзетулер жоқ.

Қысқаша
- Өзара есеп айырысуды салыстыру актісі (орысша «акт сверки») — екі тарап бір кезеңдегі өзара есеп айырысу жазбаларын салыстырып, қорытынды сальдоны бекітетін құжат.
- Салыстыру актісінің бекітілген нысаны Қазақстанда жоқ: Қаржы министрінің № 562 бұйрығындағы 51 нысанның ішінде ол жоқ, сондықтан акт еркін нысанда жасалады.
- Еркін нысан ерікті мазмұн дегенді білдірмейді: актіде «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» Заңның 7-бабы 3-тармағындағы 7 міндетті деректеме болуға тиіс, оның ішінде күні, БСН немесе ЖСН және жауапты адамдардың қолы.
- Ұйымдар арасындағы өзара есеп айырысу туралы құжаттар есеп айырысу жүргізілгеннен кейін 5 жыл сақталады (№ 279-НҚ тізбе, 270-тармақ), ал салық мақсатында — кемінде 5 жыл және талап қою мерзімі біткенге дейін.
Өзара есеп айырысуды салыстыру актісі (орысша «акт сверки взаиморасчётов») — сатып алушы мен жеткізуші, тапсырыс беруші мен орындаушы бір кезеңдегі есеп айырысу жазбаларын салыстыратын құжат. Акт белгілі бір күнге кім кімге қанша қарыз екенін бекітеді. Салыстыру актісінің бекітілген нысаны Қазақстанда жоқ: бастапқы құжаттардың 51 нысаны жиналған Қаржы министрінің 2012 жылғы 20 желтоқсандағы № 562 бұйрығында ол жоқ. Сондықтан актіні еркін нысанда жасайды. Бірақ онда «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» Заңның (№ 234-III) 7-бабы 3-тармағындағы жеті міндетті деректеме болуға тиіс.
Төменде — актіге қандай өрістер енгізу керек, толтырылған үлгі, контрагентпен алмасу тәртібі, жиі кездесетін қателер және сақтау мерзімі.
Салыстыру актісі не үшін керек және оны қашан жасайды?
Салыстыру актісі екі тараптың белгілі бір күнгі өзара есеп айырысу сальдосын бекітеді. Оны жазбалардың сәйкес келетініне көз жеткізу қажет болғанда жасайды: тоқсан не жыл соңында, шартты жабар алдында, бухгалтер ауысқанда, қарыз бойынша талап-арыз жіберер алдында.
Салыстыру актісі операцияның өзін — жұмысты, тиеп-жөнелтуді, төлемді — растамайды. Осы жағынан ол орындалған жұмыстар актісінен (Р-1) өзгеше. Салыстыру актісі бұрын ресімделген құжаттарды бір кестеге жинайды: шоттарды, жүкқұжаттарды, актілерді, төлем тапсырмаларын. Яғни ол әр операция бойынша бастапқы құжатты алмастырмайды, керісінше соларға сүйенеді. Егер тиеп-жөнелтуге жүкқұжат не қызметке акт жоқ болса, салыстыру мұны тек көрсетеді, бірақ түзетпейді.
Тараптарды тұрақты түрде салыстыру жүргізуге заң міндеттемейді. Бұл туралы тараптар өзара келіседі, көбіне мұны тікелей жеткізу шартына немесе қызмет көрсету шартына жазады.
Салыстыру актісінде қандай деректемелер болуы керек?
Ең азы — бекітілген нысаны жоқ кез келген бастапқы құжатқа міндетті жеті деректеме (Заңның 7-бабы 3-тармағы). Қалған өрістер тәжірибеде қалыптасқан, олар салыстыруды тексеруге ыңғайлы етеді.
| Өріс | Не жазылады | Негіз |
|---|---|---|
| Құжаттың атауы | «Өзара есеп айырысуды салыстыру актісі» | 7-бап, 3-тармақ, 1) |
| Жасалған күні | акт қол қойылған күн | 7-бап, 3-тармақ, 2) |
| Тараптар | екі жақтың жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС, орысша ТОО) атауы немесе жеке кәсіпкердің (ЖК, орысша ИП) тегі мен аты-жөні | 7-бап, 3-тармақ, 3) |
| БСН / ЖСН | әр тараптың сәйкестендіру нөмірі | 7-бап, 3-тармақ, 7) |
| Мазмұны | салыстыру кезеңі және есеп айырысу жүретін шарт | 7-бап, 3-тармақ, 4) |
| Бастапқы сальдо | кезеңнің бірінші күніне тараптардың бірінің қарызы | тәжірибе |
| Айналымдар | құжаттар бойынша жолдар: күні, нөмірі, түрі, дебет не кредит сомасы | 7-бап, 3-тармақ, 5) |
| Соңғы сальдо | қорытынды: кезең соңында кім кімге қанша қарыз | тәжірибе |
| Қолдар | екі тараптың жауапты адамдарының лауазымы, тегі, аты-жөні және қолы | 7-бап, 3-тармақ, 6) |
Заң қосымша деректемелерді енгізуге рұқсат береді (3-1-тармақ): мысалы, «Алшақтықтар» жолын немесе шарт нөмірін. Актіге кім қол қоятынын басшы немесе ЖК-ның өзі анықтайды (10-бап), әдетте бұл — бас бухгалтер мен директор. Қол қоймас бұрын контрагенттің деректерін қалай тексеруге болатыны контрагентті тексеру материалында жазылған.
Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режиміндегі ЖК бухгалтерлік есеп жүргізбесе де, бастапқы құжаттарды жасауға және сақтауға міндетті (Заңның 2-бабы 2-тармағы). Сондықтан ірі жеткізушісімен салыстыру актісі оған да пайдалы.
Толтырылған салыстыру актісі қандай болады?
Төмендегі мысал шартты: Шымкенттегі жеткізуші ЖШС Түркістандағы сатып алушы ЖК-мен 2026 жылғы үшінші тоқсандағы есеп айырысуды салыстырады. Кестені жеткізуші жүргізеді: тиеп-жөнелту сатып алушының қарызын көбейтеді (дебет), төлем азайтады (кредит).
| Күні | Құжат | Дебет, ₸ | Кредит, ₸ |
|---|---|---|---|
| 01.07.2026 | Бастапқы сальдо | 120 000 | — |
| 08.07.2026 | Жүкқұжат З-2 № 41 | 350 000 | — |
| 15.07.2026 | Төлем тапсырмасы № 112 | — | 470 000 |
| 12.08.2026 | Жүкқұжат З-2 № 58 | 210 000 | — |
| 30.09.2026 | Кезеңдегі айналым | 560 000 | 470 000 |
| 30.09.2026 | Соңғы сальдо | 210 000 | — |
Соңғы сальдо: 120 000 + 560 000 − 470 000 = 210 000 ₸ жеткізушінің пайдасына, яғни сатып алушы екінші партияның ақысын төлеуі керек. Сатып алушы актінің өз жартысында дәл сол сомаларды керісінше — кредит пен дебетке қояды. Мысалдағы жүкқұжаттар — З-2 нысаны (бұйрықтың қазақша мәтінінде Қ-2, «Қорларды шетке беруге арналған жүкқұжат»). Оны қалай ресімдеу керектігі тауарды босатуға арналған жүкқұжат бетінде жазылған, ал жылдам толтыру үшін З-2 жүкқұжатының генераторы бар.
Салыстыру актісі қалай жасалады және оған қалай қол қойылады?
Әдеттегі тәртіп заңда бекітілмеген, бірақ ол екі тарапқа әр жолды тексеруге мүмкіндік береді.
- Айналымдарды шығарыңыз. Контрагент бойынша кезеңдегі жазбаларды есеп бағдарламасынан немесе журналдан алыңыз. 1С-те акт сол бухгалтерлік жазбалардан құралады. Бағдарламасы жоқ ЖК үшін жүкқұжаттар, актілер және төлем тапсырмалары бойынша кесте жеткілікті.
- Әр жолды бастапқы құжатпен салыстырыңыз. Актідегі күн мен нөмір құжаттағымен бірдей болуы тиіс. Шоттарды бір форматта ұстаған ыңғайлы — төлем шотын онлайн толтыру құралы осыған арналған.
- Өз тарапыңыздан қол қойыңыз да, контрагентке жіберіңіз — қағазда екі данада немесе электронды түрде.
- Контрагент өз жартысын толтырады, қол қояды немесе алшақтықтарды көрсетеді.
- Алшақтықтарды құжаттар бойынша талдаңыз, қажет болса жаңа актіге қол қойыңыз.
Рет неге осындай: қол бастапқы құжатпен салыстырғаннан кейін қойылады, өйткені қол қойылған құжатқа түзету тек барлық қатысушының келісімімен, сол адамдардың қолымен және түзету күні көрсетіліп енгізіледі (7-бап, 7-тармақ). Уәкілетті адамның электрондық цифрлық қолтаңбасы (ЭЦҚ, орысша ЭЦП) қойылған электрондық акт қағаз актімен тең (Цифрлық кодекс, 62-бап). ЭЦҚ-ны қалай алу керектігі кәсіпкерге арналған ЭЦҚ нұсқаулығында жазылған.
Актідегі алшақтық неден шығады және оны қалай түзетеді?
Алшақтықтардың көбі есептегі қате емес, уақыт айырмасы: бір тарап құжатты жүргізіп қойған, екіншісі әлі жүргізбеген.
| Белгі | Себебі | Шешімі |
|---|---|---|
| Сальдо бір сомаға сәйкес келмейді | төлем жолда немесе жүкқұжат әлі кіріске алынбаған | құжатты «Алшақтықтар» жолына жазып, жүргізілгеннен кейін қайта салыстыру |
| Сомалар бірдей, күндер әртүрлі | тиеп-жөнелту күні мен алу күні әртүрлі | бастапқы құжаттың күні мен нөмірі бойынша салыстыру |
| Актіні құжат ретінде қабылдамайды | БСН/ЖСН, күн немесе қол жоқ | 7-баптың 3-тармағындағы 7 деректеменің бәрін қосу |
| Бастапқы құжатсыз жол | қызмет көрсетілген, бірақ орындалған жұмыстар актісі жасалмаған | алдымен бастапқы құжатты ресімдеу, содан кейін салыстыру |
| Қол қойылған актіде қаламмен түзетілген | келісімсіз түзету | жаңа акт немесе сол адамдардың қолы мен күні бар түзету |
Бір ескерту: ЖШС мен басқа жеке кәсіпкерлік субъектісі болып табылатын заңды тұлғалар үшін салыстыру актісіне мөр 2015 жылдан бері міндетті емес (Азаматтық кодекс, 33-баптың 2-тармағы). Толығырақ — ЖК мен ЖШС-ке мөр керек пе материалында. Ал жауапты адамның қолы болмаса, акт толық емес деп саналады.
Салыстыру актісін қанша уақыт сақтау керек?
Бағдар — кемінде 5 жыл, бірақ салық мақсатында мерзім ұзағырақ болуы мүмкін. Мұнда екі норма бар.
- № 279-НҚ үлгілік құжаттар тізбесі, 270-тармақ: «ұйымдар арасындағы өзара есеп айырысу мен қайта есептесу туралы құжаттар» өзара есеп айырысу жүргізілгеннен кейін 5 жыл сақталады. Салыстыру актісі тізбеде тура аталмаған, оны осы тармаққа жатқызу — редакцияның тұжырымы.
- 2026 жылғы Салық кодексі, 206-баптың 3-тармағы: есепке алу құжаттамасы әр салық бойынша талап қою мерзімі өткенге дейін, бірақ кемінде бес жыл сақталады.
Актіні ол жинақтайтын құжаттармен бірге сақтаңыз: жүкқұжаттармен, актілермен, төлем тапсырмаларымен. Барлық бастапқы құжаттың сақтау мерзімдері ЖК мен ЖШС-ке арналған құжаттар шолуында жазылған, ал сатып алушымен есеп айырысудың салық жағы — ЖК үшін ЭШФ материалында. Тауарды сатып алушының атынан жүргізуші алып кетсе, оған тауарды алуға сенімхат керек. Бухгалтерлік есеп туралы заңның қазақша мәтіні — adilet.zan.kz сайтында.
Келесі қадам
- ҚұжаттарЖК мен ЖШС-ке арналған құжаттар 2027: Қаржы министрінің № 562 бұйрығы бекіткен бланкілер, еркін нысандағы…
- Қазақстандағы төлем шоты: 2027 үлгісі және қалай жазу керекТөлем шоты (счёт на оплату) Қазақстанда: бекітілген бланкі жоқ, үлгі Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7…
- ТМКТМК (КНП) — ҰБ-нің № 203 Қағидалары бойынша үш таңбалы төлем мақсатының коды: 10 бөлімде 308 код. Жиі…
- КбеКбе — алушының екі таңбалы бенефициар коды: резиденттігі мен экономика секторы. ЖК мен жеке тұлғада 19, ЖШС-те…
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстанда салыстыру актісінің бекітілген үлгісі бар ма?
Салыстыру актісіне қағазсыз, онлайн қол қоюға бола ма?
Салыстыру актісіне мөр басу керек пе?
Салыстыру актісін қанша жыл сақтайды?
Дереккөздер
Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.
- «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» ҚР 2007 жылғы 28 ақпандағы № 234-III Заңы: 1, 7, 10-баптар · тексерілді 2026 жылғы 23 қазан
- ҚР Қаржы министрінің 2012 жылғы 20 желтоқсандағы № 562 бұйрығы «Бастапқы есепке алу құжаттарының нысандарын бекіту туралы» — 51 нысан тізбесі · тексерілді 2026 жылғы 23 қазан
- ҚР Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім): 33-баптың 2-тармағы (мөр), 152-бап (жазбаша нысан) · тексерілді 2026 жылғы 23 қазан
- ҚР 2026 жылғы 9 қаңтардағы № 255-VIII Цифрлық кодексі, 62-бап (электрондық құжат) · тексерілді 2026 жылғы 23 қазан
- ҚР 2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII Салық кодексі, 206-бап (есепке алу құжаттамасын сақтау) · тексерілді 2026 жылғы 23 қазан
- Сақтау мерзімі көрсетілген үлгілік құжаттар тізбесі, ҚР Мәдениет және ақпарат министрінің 2025 жылғы 17 маусымдағы № 279-НҚ бұйрығы, 270-тармақ · тексерілді 2026 жылғы 23 қазан
Осы тақырыпқа қатысты
- Қазақстандағы төлем шоты: 2027 үлгісі және қалай жазу керек
- Орындалған жұмыстар актісі Ж-1 (Р-1): 2027 үлгісі және толтыру ережелері
- Тауарды алуға сенімхат: үлгісі және ережелері
- Қорларды шетке беруге арналған жүкқұжат (Қ-2, орысша З-2): 2027 үлгісі және толтыру
- ҚР-дағы тауар жеткізу шарты: үлгісі және негізгі талаптары