Лизинг: қарапайым тілмен бұл не және қалай қолданылады
Не өзгерді
Жеке тұлға мен ЖК-ға автолизинг, мәміленің қадамдары, лизингке не алуға болатыны және «Өрлеу-лизингтің» жаңартылған шарттары (84 айға дейін, аванс 15%-дан) қосылды.

Қысқаша
- Қаржы лизингі — инвестициялық қызметтің бір түрі: лизинг беруші мүлікті бір жылдан астам мерзімге пайдалануға береді (ҚР 05.07.2000 № 78-II Заңы, 2-бап).
- Үш талаптың кемінде біреуі орындалса, шарт лизинг болып саналады: сатып алу құқығы, лизинг мерзімінің нысана қызмет мерзімінің 75%-ынан асуы немесе төлемдердің нысана құнының 90%-ынан асуы.
- Үй-жайды кәдімгі жалдау — төлем мақсатының коды (ТМК) 855-пен төленетін операциялық лизинг; қаржы лизингі төлем тапсырмасында ТМК 424-пен жүреді.
- Шарт қолданылып тұрғанда мүліктің меншік иесі — лизинг беруші; зат сізге шартта көзделсе, сатып алғаннан кейін өтеді.
- Жеке тұлға лизингке тек M1 немесе N1 санатындағы автомобильді, 84 айдан аспайтын мерзімге ала алады.
- «Даму» қорының жеңілдікті «Өрлеу-лизингі» — 12,6%, 1 млрд ₸-ге дейін, 84 айға дейін, аванс 15%-дан, тек қазақстандық өнім; өтінім қорға емес, лизингтік компанияға беріледі.
Лизинг (қаржы лизингі) — жабдықты, көлікті немесе басқа мүлікті бірден өз ақшаңызға сатып алмай, пайдалануға алу тәсілі. 2000 жылғы 5 шілдедегі № 78-II «Қаржы лизингі туралы» Заң оны инвестициялық қызметтің бір түрі деп атайды: лизинг беруші лизинг нысанасын лизинг алушыға бір жылдан астам мерзімге береді, ал лизинг алушы лизингтік төлемдер жасайды. Қарапайым тілмен айтқанда, лизингтік компания сізге керек затты береді, сіз оны пайдаланып, төлем жасап отырасыз, ал шарттың талаптарына қарай зат кейін сіздің меншігіңізге өтуі мүмкін.
| Көрсеткіш | Мәні |
|---|---|
| Термин KZ / RU / EN | лизинг (қаржы лизингі) / лизинг / finance lease |
| Норма | № 78-II Заң, 2-бап |
| Мерзімі | бір жылдан астам; жеке тұлғалар үшін — 84 айдан аспайды |
| Сатып алғанға дейін меншік иесі | лизинг беруші |
| Шарт нысаны | тек жазбаша, әйтпесе шарт маңызсыз (15-бап) |
| Төлем коды | ТМК 424 — қаржы лизингі; ТМК 855 — ағымдағы жалдау |
Заң қандай шартты лизинг деп санайды
Мерзімі бір жылдан асса және 2-баптағы үш талаптың кемінде біреуі орындалса, шарт қаржы лизингі болып саналады:
- меншік құқығы лизинг алушыға өтеді немесе оның нысананы тіркелген бағамен сатып алу құқығы бар;
- лизинг мерзімі лизинг нысанасының пайдалы қызмет мерзімінің 75%-ынан асады;
- лизингтік төлемдердің дисконтталған құны нысана құнының 90%-ынан асады.
Мәні қарапайым: лизинг — уақытқа созылған сатып алуға өте жақын мәміле. Қызмет мерзімі алты жыл болатын станокты бес жылға алсаңыз, оның ресурсын іс жүзінде түгел пайдаланасыз. Сондықтан заң мұндай мәмілені жалдау емес, қаржыландыру ретінде қарайды. Кейбір түсіндірмелерде «лизинг кемінде үш жылға жасалады» деген ереже кездеседі, бірақ заңда мұндай мерзім жоқ: төменгі шек — бір жылдан астам. Лизинг нысанасы ғимарат, машина, жабдық, көлік, жер учаскесі және басқа да тұтынылмайтын зат бола алады; бағалы қағаздар мен табиғи ресурстар — бола алмайды.
Лизинг мәмілесі қалай жүреді
Лизинг деген не екенін қадамдармен көрсетсек:
Қадамдар ретімен
- Қадам 1
Сіз мүлік пен сатушыны таңдайсыз, мысалы автомобиль немесе станок.
- Қадам 2
Лизингтік компания мәмілені мақұлдап, нысананы сатушыдан сатып алады.
- Қадам 3
Сіз аванс енгізіп, нысананы пайдалануға аласыз және кесте бойынша төлейсіз.
- Қадам 4
Соңғы төлемнен кейін, шартта көзделсе, нысананы сатып аласыз.
Шарттың бүкіл мерзімінде меншік иесі — лизинг беруші, ал сіз нысананы иеленіп, пайдаланасыз. Сатып алу бағасын шарт алдын ала белгілей алады, сонда ол алғашқы күннен белгілі болады.
Автолизинг деген не
Схема сол, тек нысана — көлік. 2026 жылдан бастап қаржы лизингі туралы заң жеке тұлғаларға арналған лизингті бөлек сипаттайды: нысана тек M1 (жеңіл) немесе N1 (жеңіл жүк) санатындағы автомобиль бола алады, мерзімі 84 айдан аспайды (24-5-бап).
Бизнеске шартты банктер мен лизингтік компаниялар белгілейді. Мысал — 2026 жылғы 5 қарашадағы BCC-дің ЖК-ға арналған автолизингі: 5–50 млн ₸, 37–60 ай, аванс 10–30%, мөлшерлеме 23,45%-дан (сыйақының жылдық тиімді мөлшерлемесі 26,18%-дан), ЖК өтілі 12 айдан. 37 ай минимумын банк салық заңнамасымен түсіндіреді, ал лизинг туралы заң тек «бір жылдан астам» мерзімді талап етеді. Автолизингті несиемен салыстыру және шартқа дейінгі тексеру тізімі — шағын бизнеске лизинг нұсқаулығында.
Лизинг жалдау мен несиеден немен ерекшеленеді
Бухгалтерлік есепте және төлем тапсырмаларында «лизинг» сөзі екі мағынада қолданылады, оларды шатастыру оңай.
| Түрі | Мәні | Төлем мақсатының коды |
|---|---|---|
| Операциялық лизинг (ағымдағы жалдау) | үй-жай, қойма, жабдық уақытша, сатып алусыз | ТМК 855 |
| Қаржы лизингі | мүлік бір жылдан астам мерзімге, сатып алумен немесе толыққа жуық төлеммен | ТМК 424 («Қарыздар» бөлімі) |
| Несие | ақша меншікке беріледі, мүлікті өзіңіз сатып аласыз | өз кодтары бар, 855 те, 424 те емес |
Үй-жайдың жалдау ақысы, жалға берушіге коммуналдық шығыстарды өтеу және жеке тұлғаның жеке мүлкін жалға алу ТМК 855-пен төленеді. Қаржы лизингі бойынша лизингтік компанияға жасалатын төлем ТМК 424-пен жүреді, бұл код қарыздар тобына жатады. Кодтар туралы толығырақ — ТМК анықтамалығында. Экономика секторларының жіктеуішінде лизингтік компаниялар «Басқа қаржы ұйымдары» секторына жатады: 5-сектор, бенефициар коды (Кбе; орысша КБе) 15.
«Даму» арқылы жеңілдікті лизингті қалай алуға болады
«Даму» қорында «Өрлеу-лизинг» бағдарламасы бар: мөлшерлеме 12,6%, сома 1 млрд ₸-ге дейін, мерзімі 84 айға дейін, аванс құнның кемінде 15%-ы, ал нысана Қазақстанда өндірілген болуы керек (damu.kz, 05.11.2026 салыстырылды). Өндірістік қуаттарды жаңғыртуға шек — 500 млн ₸-ге дейін. Қордың өзі ақшаны тікелей бермейді. Кәсіпкер банкке немесе лизингтік компанияға жүгінеді, ол мәмілені мақұлдап, құжаттарды «Даму»-ға жібереді. Фермерлерге — ауыл шаруашылығы техникасының лизингі туралы бөлек бет.
Нұсқаларды салыстырғанда «Даму» қоры туралы шолуды, бизнесті қаржыландыру бөлімін және несие калькуляторын қараңыз. Лизинг нақты мүлікке байланған, ал мөлшерлеменің бір бөлігіне субсидия берілетін несие өзіңіз басқаратын ақша береді. Техника алмас бұрын бір сатудан түсетін маржаны есептеп көріңіз: лизинг төлемі сол техника тапқан ақшамен жабылуы керек. Лизинг алатын жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің (ЖШС) салықтары — корпоративтік табыс салығы (КТС) карточкасында.
Келесі қадам
- ҚаржыландыруБизнеске несие 2027: ақшаны 2,5%, 7–8% және 12,6%-бен қайдан алуға болады — «Іскер аймақ», «Өрлеу», «Даму»…
- Бизнес несиесінің калькуляторы: грантпен салыстыруБизнес несиесінің калькуляторы: аннуитет пен сараланған тәсіл бойынша ай сайынғы төлем, артық төлем және 400…
- Грант, субсидия әлде жеңілдікті несие: қайсысын таңдау керекСубсидия деген не және ол гранттан, несиеден қалай ерекшеленеді: 400 АЕК грант, 5 млн ₸ грант, «Іскер аймақ»…
Жиі қойылатын сұрақтар
Лизинг несиеден немен ерекшеленеді?
Жеке тұлға көлікті лизингке ала ала ма?
Лизинг кемінде үш жылға жасалуы керек пе?
Автолизинг деген не, қарапайым тілмен?
Лизинг кезінде мүлік кімге тиесілі?
Дереккөздер
Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.
- ҚР 05.07.2000 № 78-II «Қаржы лизингі туралы» Заңы, 2, 15, 24-5-баптар (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 30 қазан
- «Даму» қоры: бағдарламалар, «Өрлеу-лизинг» · тексерілді 2026 жылғы 25 қазан
- «Даму» қоры: «Өрлеу-лизинг» — 12,6%, 84 айға дейін, 1 млрд ₸-ге дейін, аванс кемінде 15%, нысана отандық өндірістен (орысша) · тексерілді 2026 жылғы 5 қараша
- Банк ЦентрКредит: ЖК-ға автолизинг — 5–50 млн ₸, 37–60 ай, аванс 10–30%, 23,45%-дан (ЖТСМ 26,18%-дан) · тексерілді 2026 жылғы 5 қараша
- «Даму» қоры: өтінімді банк немесе лизингтік компания арқылы беру тәртібі · тексерілді 2026 жылғы 25 қазан
- Экономика секторларының және төлемдер белгілеу кодтарын қолдану қағидалары (ҰБ Басқармасының № 203 қаулысы): ТМК 855 және 424 · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан