Қазақстандағы КЕҰ: бұл не, нысандары және қалай тіркеуге болады
Не өзгерді
2027 жылғы сомалар бюджет жобасы бойынша қосылды: АЕК 4 325 ₸ орнына 4 693 ₸; 2026 жылғы сомалар жыл соңына дейін сақталды.

Қысқаша
- Коммерциялық емес ұйым (КЕҰ; орысша НКО) — кіріс табу негізгі мақсаты болып табылмайтын және таза табысын қатысушылар арасында бөлмейтін заңды тұлға; оны ҚР № 142 Заңы осылай анықтайды.
- Заң мынадай нысандарды атайды: мекеме, қоғамдық бірлестік, акционерлік қоғам, тұтыну кооперативі, қор, діни бірлестік және қауымдастық (одақ).
- Қоғамдық бірлестік кемінде 3 ҚР азаматының бастамасымен құрылады; өтініш құрылған күннен бастап екі ай ішінде беріледі.
- 2026 жылы тіркеу алымы — 6,5 айлық есептік көрсеткіш (АЕК; орысша МРП), яғни 28 112,50 ₸; балалар мен жастар бірлестіктері және мүгедектігі бар адамдардың бірлестіктері үшін — 2 АЕК (8 650 ₸). Органның мерзімі — 5 жұмыс күніне дейін.
- Қызмет туралы мәліметтер жыл сайын 31 наурызға дейін тапсырылады: үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ; орысша НПО) деректер базасы солардан құралады, ал онсыз мемлекеттік грант жоқ.
Коммерциялық емес ұйым (КЕҰ; орысша НКО) — кіріс табу негізгі мақсаты болып табылмайтын және таза табысын қатысушылар арасында бөлмейтін заңды тұлға. Оны ҚР № 142 Заңы (орысша мәтін) осылай анықтайды. Қазақстанда 23 мыңнан астам үкіметтік емес ұйым (ҮЕҰ; орысша НПО) тіркелген, шамамен 18 мыңы жұмыс істейді (Kursiv, 23.10.2026).
2027 жылғы сомалар. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап АЕК 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасы бойынша 4 693 ₸ (2026 жылы — 4 325 ₸); түпкілікті мәні заңға қол қойылғаннан кейін белгілі болады. Осы беттегі АЕК-ке байланысты сомалар:
| Көрсеткіш | 2026 | 2027 (жоба) |
|---|---|---|
| 1 АЕК | 4 325 ₸ | 4 693 ₸ |
| 2 АЕК | 8 650 ₸ | 9 386 ₸ |
Қоғамдық идеясы бар команда үшін ең жиі нұсқа — қоғамдық бірлестік. Оны кемінде 3 азамат құрады. 2026 жылы алым 28 112,50 ₸, ал балалар мен жастар бірлестіктері үшін 8 650 ₸. Органдағы тіркеу мерзімі — 5 жұмыс күніне дейін. ZhasPro — тәуелсіз басылым: қағидаларды түсіндіреміз, бірақ құжат қабылдамаймыз және КЕҰ тіркемейміз.
КЕҰ ЖШС пен ЖК-дан несімен ерекшеленеді?
Басты айырмашылық — шығыстардан кейін ақшаның қайда кететінінде. Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктен (ЖШС; орысша ТОО) айырмашылығы, КЕҰ таза табысын қатысушылар арасында бөлмейді. Бастапқы шығын да басқа: тіркеу алымын тек коммерциялық емес ұйымдар төлейді, ал шағын және орта бизнес (ШОБ) субъектісі болып табылатын заңды тұлға «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының қызметіне ақы төлемей тіркеледі.
Тауар немесе қызмет сатып, түсіммен өмір сүруді жоспарласаңыз, сізге КЕҰ, сірә, керек емес. Онда жеке кәсіпкер (ЖК; орысша ИП) ретінде бастаған оңай, ал алғашқы ақшаны «Бастау Бизнес» тегін курсы, бизнеске арналған гранттар жолсілтемесі және қаржыландыру бөлімінен іздеңіз. Ауылда бастасаңыз, ауылдағы бизнеске арналған гранттар мен несиелерді қараңыз. Ал мақсат — әлеуметтік пайда, ұйымның есеп шоты және серіктестермен шарттар болса, КЕҰ нысаны жақсырақ келеді. Мұндай жобалардың тақырыптары әлеуметтік жобалардың бағыттары туралы материалда жиналған, ал ақша мәселесі ҮЕҰ-ға арналған гранттар гидінде талданған.
Қазақстанда КЕҰ-ның қандай нысандары бар?
№ 142 Заң жеті нысанды атайды және заңдарда көзделген өзге нысандарға да орын қалдырады. Нысанды мақсатқа қарай таңдаған дұрыс: адамдарды біріктіру керек пе, мүлікті басқару ма, әлде ұйымдарды біріктіру ме.
| Нысаны | Заңдар бойынша не белгілі | Мәліметтер 31 наурызға дейін |
|---|---|---|
| Қоғамдық бірлестік | кемінде 3 ҚР азаматы; республикалық, өңірлік немесе жергілікті | иә |
| Қор | мүлкін пайдалану туралы есепті жыл сайын интернетте және (немесе) баспасөз басылымында жариялайды | иә: қоғамдық, корпоративтік және жеке қорлар |
| Мекеме | 6-бап бойынша КЕҰ нысаны | иә: жеке мекеме |
| Акционерлік қоғам | 6-бап бойынша КЕҰ нысаны | иә: коммерциялық емес акционерлік қоғам |
| Қауымдастық (одақ) | заңды тұлғалардың бірлестігі | иә |
| Тұтыну кооперативі | КЕҰ нысаны; волонтерлік ұйым бола алмайды | нормадан нақтылаңыз |
| Діни бірлестік | КЕҰ нысаны; волонтерлік ұйым бола алмайды | нормадан нақтылаңыз |
Мәліметтерді тапсыру міндетінің 41-баптың 5-тармағының екінші бөлігінде ерекшеліктері бар, сондықтан «иә» белгісі өз жағдайыңыз үшін норманы оқуды алмастырмайды. Басқа нысандардың құрылтайшыларына қойылатын талаптарды мұнда келтірмейміз: олар салыстырылған жоқ.
Қанша құрылтайшы керек және қайда тіркеу керек?
Қоғамдық бірлестікке кемінде 3 ҚР азаматы керек. Интернетте 10 деген сан кездеседі, бірақ қоғамдық бірлестіктер туралы заң (орысша мәтін) 2026 жылғы 1 шілдедегі редакцияда үшеуді атайды.
Тіркеу органы бірлестіктің мәртебесіне байланысты. Жергілікті бірлестік астана, бір облыс немесе республикалық маңызы бар қала шегінде жұмыс істейді, оны әділет органының аумақтық бөлімшесі тіркейді. Республикалық және өңірлік бірлестіктерді Әділет министрлігі тіркейді. Филиалдары өңірлердің жартысынан азында болатын бірлестік өңірлік болып саналады. Команда бір қалада жұмыс істесе, жергілікті мәртебеден бастаған қисынды: ол жергілікті жобаға жетеді.
Қандай құжаттар керек және тіркеу қанша тұрады?
Өтініш бірлестік құрылған күннен бастап екі ай ішінде беріледі. Оған жарғы, құрылтай жиналысының хаттамасы, бастамашылар туралы мәліметтер, бірлестіктің орналасқан жері туралы құжаттар және алымның төленгенін растайтын құжат қоса беріледі. Теңгедегі сомалар 2026 жылғы айлық есептік көрсеткіш (АЕК; орысша МРП), 4 325 ₸ бойынша есептелді.
| Параметр | Мәні | Дереккөзі |
|---|---|---|
| КЕҰ тіркеу алымы | 6,5 АЕК × 4 325 = 28 112,50 ₸ | 2026 жылғы Салық кодексі, 615-бап |
| Балалар мен жастар қоғамдық бірлестіктері, мүгедектігі бар адамдардың қоғамдық бірлестіктері | 2 АЕК × 4 325 = 8 650 ₸ | сонда |
| Олардың қайта тіркелуі | 1 АЕК = 4 325 ₸ | сонда |
| Өтініш беру мерзімі | құрылған күннен бастап 2 ай | № 3 Заң, 13-бап |
| Органдағы тіркеу мерзімі | 5 жұмыс күнінен кешіктірмей | № 2198 Заң, 9-бап |
5 жұмыс күні мерзімін заң жеке кәсіпкерлік субъектілеріне жатпайтын заңды тұлғаларға белгілейді. Бұл норманы КЕҰ-ның барлық нысанына қолдану — біздің түсінігіміз: қызмет паспорты салыстыру кезінде ашылмады. Құжаттар толық болмаса немесе оларда кемшілік болса, мерзім бұл кемшіліктер жойылғанға дейін үзіледі. Жарғыны дайындауға да уақыт кетеді, сондықтан тек 5 күнге есеп жасамаңыз.
Жеңілдік үшін қандай бірлестік жастар бірлестігі болып саналатынын талдаған жоқпыз: мәртебені әділет органынан растаңыз. Құжаттарды қалай беру керектігін egov.kz сайтынан «регистрация некоммерческих организаций» деген сұрау бойынша қараңыз; кабинеттегі қадамдар мұнда сипатталмаған. Мемлекеттік порталдардың тізімі өтінім қайда беріледі бетінде жиналған.
Тіркелгеннен кейін КЕҰ не істеуге міндетті?
Басты тұрақты міндет — қызмет туралы мәліметтерді уәкілетті органға жыл сайын 31 наурызға дейін тапсыру. Конкурстардың бір реттік күндерінен айырмашылығы, бұл мерзім жыл сайын қайталанады және ҮЕҰ деректер базасындағы орын соған байланысты, ал онсыз мемлекеттік грант жоқ.
Сонымен қатар қор мүлкін пайдалану туралы есепті жыл сайын интернетте және (немесе) бүкіл елге таралатын баспасөз басылымында жариялайды. Салық жағынан: 2026 жылғы Салық кодексінің 329-бабы, ұйым табыс таппаса және оны бөлмесе, өтеусіз алынған мүлікті, оның ішінде гранттарды, КЕҰ-ның жылдық жиынтық табысынан шығарады. Бұл талапты өз қызметіңізге қарай тексеріңіз; бизнес гранттары бойынша тәртіп басқа, оны грантқа салық салу туралы материал түсіндіреді. Грант бойынша есеп беру гиді де ҮЕҰ-ның мемлекеттік гранттарын емес, бизнес гранттарын сипаттайды: мемлекеттік грант бойынша есеп талаптарын оператормен жасалған шарттан қараңыз.
Үкіметтік емес ұйымдар туралы заң жобасы (орысша «О неправительственных организациях») бұл қағидаларды өзгертуі мүмкін, бірақ ол қабылданған жоқ: 2026 жылғы 19 қазанда жарияланды, Әділет министрлігі пысықтауға қайтарды, жоба бойынша күшіне енуі — 2028 жылғы 1 қаңтар.
КЕҰ қашан керек емес және не дұрыс жүрмеуі мүмкін?
Волонтерлікке тіркеу міндетті емес: заң бойынша волонтерлер тобы — жеке тұлғалардың тіркелмеген қауымдастығы. Бұл туралы Қазақстандағы волонтерлік материалы бар, Алматыдағы тәжірибе Алматыдағы волонтерлік гидінде жазылған. Тіркеу есеп шоты, шарттар және мемлекеттік грантқа өтінім пайда болғанда керек. Ал мақсат жұмыс тәжірибесі болса, мұны жастарға арналған тағылымдамалармен салыстырыңыз.
| Белгісі | Себебі | Шешімі |
|---|---|---|
| 10 құрылтайшы керек дейді | ескірген немесе дәл емес ақпарат | № 3 Заңның 10-бабымен салыстыру: қазір 3 азамат |
| Жиналыстан бері екі айдан көп уақыт өтті | 13-баптағы мерзім өткізіп алынды | дәлелді себеп болса, орган оны қалпына келтіруі мүмкін, тәртібін өтініш берер алдында нақтылаңыз |
| Оператор грант бермеді: базада жоқ | мәліметтер 31 наурызға дейін тапсырылмаған | жыл сайын тапсыру, еске салғыш қою |
| Оператор бас тартты: жарғы сай емес | жарғы мақсаттары бағытқа сәйкес келмейді | тізбені алдын ала оқу; комиссиялардағы тексеру тәртібін гранттық комиссия материалынан көруге болады |
| Тіркеу күткеннен ұзаққа созылды | құжаттар қайтарылды | жарғы мен хаттаманы өтініш берер алдында заңмен салыстыру |
Бизнес гранттарындағы бас тартулар басқаша, себептері неге грант бермейді материалында жиналған, ал комиссияға дайындықты бизнес-жоспар талаптары сипаттайды. Біз заң қызметтерін көрсетпейміз: күрделі жарғы немесе филиалдар болса, заңгердің кеңесін жоспарға енгізіңіз.
Келесі қадам
- ҚаржыландыруБизнеске несие 2027: ақшаны 2,5%, 7–8% және 12,6%-бен қайдан алуға болады — «Іскер аймақ», «Өрлеу», «Даму»…
- Бизнеске грантты кім ала алады: 2027 жылғы өтініш берушілер санаттарыБизнеске грантты кім ала алады 2027: № 272 Қағидалардағы 7 әлеуметтік санат, жұмыссыз не 1 жылға толмаған ЖК…
- Қазақстанда ЖК ашу 2027: eGov, Kaspi немесе ХҚКО арқылыЖК ашу 2027: eGov порталы, Kaspi және e-Salyq Business арқылы тегін тіркеу, ХҚКО-ның рөлі, қадамдар, салық…
- Өз ісіңКәсіпкерлік 2027: ЖК қашан міндетті, ЖК мен ЖШС-ті бір жұмыс күнінде тегін тіркеу, салық режимі, деректерді…
- 400 АЕК қайтарымсыз грант: 2027 жылғы шарттар, теңгедегі сома және қалай алуға боладыҚайтарымсыз грант 2027 шарттары: 400 АЕК-ке дейін (жоба бойынша 1 877 200 ₸, 2026 жылы 1 730 000 ₸), 7 санат,…
Жиі қойылатын сұрақтар
КЕҰ деген не, қарапайым тілмен?
Қоғамдық бірлестік құруға қанша адам керек?
2026 жылы КЕҰ тіркеу қанша тұрады?
КЕҰ тіркеу құжаттарын egov арқылы қалай беруге болады?
Дереккөздер
Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.
- Коммерциялық емес ұйымдар туралы ҚР 2001 жылғы 16 қаңтардағы № 142 Заңы, 2026 жылғы 1 шілдедегі редакция (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 6 қараша
- Қоғамдық бірлестіктер туралы ҚР 1996 жылғы 31 мамырдағы № 3 Заңы, 7, 10, 13-баптар, 2026 жылғы 1 шілдедегі редакция (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 6 қараша
- Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы № 2198 Заң, 6, 9, 10-баптар (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 6 қараша
- ҚР 2026 жылғы Салық кодексі: тіркеу алымының мөлшерлемелері (615-бап), КЕҰ кірістері (329-бап) · тексерілді 2026 жылғы 6 қараша
- Волонтерлік қызмет туралы ҚР 2016 жылғы 30 желтоқсандағы № 42-VI Заңы: волонтерлер тобы, волонтерлік ұйым (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 6 қараша
- 2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң: 2026 жылғы АЕК — 4 325 ₸ · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
- Kursiv: жаңа заң ҮЕҰ жұмысын қалай өзгертеді, ҮЕҰ саны және заң жобасының мәртебесі (23.10.2026), орысша · тексерілді 2026 жылғы 23 қазан
- 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасы: 2027 жылғы АЕК — 4 693 ₸, ЕТЖ — 85 000 ₸ (жоба, қабылданбаған) · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
Осы тақырыпқа қатысты
- ҮЕҰ мен әлеуметтік жобаларға арналған гранттар: мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс
- Әлеуметтік жобалардың бағыттары: жастар бастамасына арналған тақырыптар мен идеялар
- Қазақстандағы волонтерлік: қалай волонтер болуға болады және жобаларды қайдан табуға болады
- Zhas Project (2017–2022): жастарға арналған гранттық жоба қалай жұмыс істеді және оның орнына не келді
- Кәсіпкерлер мен жастарға арналған әкімдік гранттары: шарттары және өңірлер 2027