Қазақстандағы франшизалар 2027: қалай таңдау, тексеру және есептеу

Қысқаша
- Қазақстанда франшиза — Азаматтық кодекстің 45-тарауы бойынша кешенді кәсіпкерлік лицензия шарты: жазбаша жасалады, тауар белгісіне құқық сараптама ұйымында тіркеледі.
- Біз франшиза рейтингтерін жарияламаймыз және орналастыру үшін ақы алмаймыз: франчайзерлердің талаптары өзгереді, ал олардың өтелу сандары — сатушының уәдесі.
- Сатып алмас бұрын франчайзерді бизнес-сәйкестендіру нөмірі (БСН) бойынша, оның Қазақстандағы тауар белгісін, желінің жұмыс істеп тұрған нүктелерін және тек презентацияны емес, шарттың толық мәтінін тексеріңіз.
- Франшизаның өтелуі өз бизнесіңіздікі сияқты есептеледі, бірақ айлық пайдадан роялти мен маркетинг жарнасы шегеріледі, ал салымға паушалдық жарна қосылады.
- Франшиза әлеуметтік кәсіпкерлікке арналған 5 млн ₸-ге дейінгі грант мақсаттарында тікелей рұқсат етілген; 400 АЕК-ке дейінгі грант тізбесінде ол жоқ.
Қазақстанда франшизалар қоғамдық тамақтануда, бөлшек саудада, қызмет көрсетуде және білім беруде сатылады, бірақ «ең үздіктердің» әмбебап тізімі жоқ: франчайзерлердің талаптары өзгереді, ал өтелу брендке емес, сіздің нүктеңізге байланысты. Сондықтан мұнда рейтингтің орнына франшизаны өзіңіз таңдап, тексеру тәсілі берілген: қандай форматтар кездеседі, қандай құжаттарды сұрау керек, Азаматтық кодекс бойынша шартта не болуы керек және роялтимен өтелуді қалай есептеу керек. Франшизаларды атағанымыз үшін ақы алмаймыз және тексере алмайтын брендтердің талаптарын жарияламаймыз.
Франшиза заң жүзінде не екені және онда қандай төлемдер болатыны франшиза дегеніміз не материалында талданған.
Қазақстанда қандай франшизалар кездеседі
№ 330 Заң франшизаның алты түрін атайды (20-бап). Іс жүзінде ұсыныстар бизнес форматына қарай бөлінеді — және әрқайсысы үшін бізде «өз» нұсқаның есебі бар, онымен салыстыру ыңғайлы.
| Формат | Франчайзер не сатады | Франшизасыз немен салыстыру керек |
|---|---|---|
| Алып кетуге кофе, кофеханалар | бренд, мәзір, бариста оқыту, дән жеткізу | кофехана бизнес-жоспары: жөндеусіз ≈3,2 млн ₸ (2026) |
| Фастфуд, донер | рецептуралар, жабдық, ас үй стандарттары | донерхана бизнес-жоспары |
| Маркетплейстердің тапсырыс беру пункттері | платформаға қосылу, айналымнан сыйақы | тапсырыс беру пунктінің бизнес-жоспары |
| Сұлулық: барбершоптар, салондар | бренд, сервис стандарттары, шеберлерді оқыту | барбершоп, сұлулық салоны |
| Балалар және оқу орталықтары | әдістемелер, бағдарламалар, бренд | балалар дамыту орталығы, оқу орталығы |
| Фитнес | бренд, стандарттар, бағдарламалар | фитнес-студия |
Маркетплейстің тапсырыс беру пункті (орысша ПВЗ) — ерекше жағдай: бұл классикалық франчайзингтен гөрі платформаның серіктестік бағдарламасы. 2021 жылы Қазақстанда іске қосылғанда Wildberries өз бағдарламасын франшиза деп атаған; содан бері төлем талаптары өзгерді, өзектілері — тек платформаның қосымшасында. Толығырақ — тапсырыс беру пункті жоспарында.
Франчайзерді қалай тексеру керек: алты тармақ
Қадамдар ретімен
- Қадам 1
Заңды тұлға және БСН. Франшизаны кім сатады: резидент пе, шетелдік компания ма, салық қарызы мен әрекетсіздік белгілері жоқ па — контрагентті тексеру материалын қараңыз.
- Қадам 2
Қазақстандағы тауар белгісі. Белгі тіркелген болуы керек, ал шарт бойынша құқықты беру сараптама ұйымында тіркелуі тиіс (АК 897-1-бап). Тіркеу қалай жүретінін тауар белгісі туралы материал түсіндіреді.
- Қадам 3
Жұмыс істеп тұрған нүктелер. Өлшемі ұқсас қаладағы 2–3 франчайзидің мекенжайы мен байланысын сұрап, олардан нақты түсім мен қолдау туралы біліңіз.
- Қадам 4
Шартқа дейінгі ақпарат. Франчайзер қол қойылғанға дейін франшиза туралы мәліметтерді беруге және құпиялылық туралы ескертуге міндетті (№ 330 Заң, 18-бап) — тек презентацияны емес, толық пакетті сұраңыз.
- Қадам 5
Барлық төлемдер. Паушалдық жарна, роялти, маркетинг жарнасы, міндетті сатып алу — әр тармақ жазбаша, есептеу базасымен.
- Қадам 6
Шарттың толық мәтіні — төлемге дейін, заңгермен, төмендегі тізім бойынша.
Франшиза шартында не болуы керек
| Тармақ | Нені тексеру керек | Норма |
|---|---|---|
| Нысан | тек жазбаша | АК 897-бап |
| Лицензиялық кешен | нақты қандай құқықтар беріледі: атау, белгі, ноу-хау | АК 896-бап |
| Аумақ пен көлем | сіздің ауданыңызға немесе қалаңызға эксклюзив бар ма | АК 896-баптың 2-тармағы, 900-баптың 1-тармағы |
| Франчайзердің міндеттері | құжаттама, оқыту, кеңес — шарттағы мерзім мен көлемде | АК 898-бап |
| Бағалар | франчайзер сізге баға немесе оның шегін белгілей алмайды — мұндай талап маңызсыз | АК 900-баптың 2-тармағы |
| Сыйақы | роялти формуласы, бренд ауысқанда не болады | АК 905–907-баптар |
| Мерзім және шығу | мерзімді ме, мерзімсіз бе; мерзімсіз шарттан 6 ай бұрын ескертіп бас тартуға болады | АК 908-бап |
| Франчайзердің шартты бұзуы | қандай бұзушылықтар үшін, мысалы құқықтарды үшінші тұлғаларға бергені үшін | № 330 Заң, 14-бап |
Бәсекелесуге тыйым — заңды. Франчайзер сізге аумақта бәсекелес бизнес ашуға, бәсекелестердің франшизаларын алуға тыйым салып, үй-жай мен безендіруді келісуді талап ете алады (АК 900-баптың 1-тармағы). Кейін өз ісіңізге кетуді жоспарласаңыз, тыйымның қандай мерзім мен аумаққа қолданылатынын қараңыз.
Франшизаның өтелуін қалай есептеу керек
Өз бизнесіңіз сияқты есептеңіз, бірақ екі түзетумен:
- Салым = паушалдық жарна + желі стандарты бойынша жабдық пен жөндеу + алғашқы сатып алу + бірінші айдың жалдауы + бір айлық шығын резерві.
- Айлық пайда = түсім − өзіндік құн − жалдау − жалақы − салықтар − роялти − маркетинг жарнасы.
- Өтелу, ай = салым / айлық пайда.
Роялти әлсіз айда да төленеді, сондықтан түсімнің үш сценарийін есептеңіз — пессимистік, базалық және оптимистік. Өз сандарыңызды өтелу калькуляторына, бастапқы бюджетті — бастапқы капитал калькуляторына, сату шегін — залалсыздық нүктесінің калькуляторына енгізуге болады. Сол формат франшизасыз біздің жоспар бойынша тезірек өтелсе, сіз бренд пен стандарттар үшін төлейсіз — олар айырмашылыққа тұра ма, өзіңіз шешіңіз.
Франшиза ма, әлде өз ісіңіз бе: қайсысын таңдау керек
| Өлшем | Франшиза | Өз ісіңіз |
|---|---|---|
| Бренд | желі сіздің қалада белгілі болса, алғашқы күннен танымал | өзіңіз құрасыз, алғашқы айлар танымалдыққа кетеді |
| Технология | франчайзерден стандарттар, рецептуралар, оқыту | жеткізушілерді іздеп, процестерді өзіңіз пысықтайсыз |
| Салым | оған қоса паушалдық жарна және желі стандарты бойынша жөндеу | тек нүктеңізге керегі |
| Ай сайынғы төлемдер | роялти және маркетинг жарнасы | жоқ |
| Еркіндік | үй-жай, безендіру және ассортимент франчайзермен келісіледі | бәрін өзіңіз шешесіз |
| Шығу | шартта жазылса, шарттан кейін аумақта бәсекелесуге тыйым | шектеу жоқ |
Саладағы тәжірибеңіз болмаса және желіні сіздің қаладағы сатып алушылар шынымен білсе, франшиза өзін ақтайды: онда роялти — қысқартылған жол үшін төлем. Бренд өңірде белгісіз болса, ал технология қарапайым болса (алып кетуге кофе, ұсақ сервис), дайын бизнес-жоспар бойынша өз ісіңіз көбіне арзанырақ әрі икемдірек.
Франшизаға ақшаны қайдан алуға болады
| Көз | Не маңызды |
|---|---|
| Өз ақшаңыз | ең қауіпсізі: роялти бірінші айдан басталады |
| Банк несиесі | бизнес-жоспар және әдетте кепіл; талаптарды бизнес ашуға арналған несие материалында салыстырыңыз |
| «Даму» бағдарламалары | несиелер бойынша мөлшерлемені субсидиялау және кепілдіктер — «Даму» арқылы несие материалын қараңыз |
| Әлеуметтік кәсіпкерлерге 5 млн ₸-ге дейінгі грант | франшиза мақсаттар арасында тікелей аталған (№ 754 Қағидалар, 11-тармақ) — 5 млн ₸ грант материалын қараңыз |
| 400 АЕК-ке дейінгі грант | шығындар тізбесінде франшиза жоқ; жабдық пен жалдауды төлеуге болады |
Франчайзиді тіркеу — кез келген бизнестегідей: жеке кәсіпкер (ЖК) қалай ашылады, ЖК мен жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің (ЖШС) арасындағы таңдау — ЖК ма, ЖШС ме калькуляторында. Есебі бар шағын бизнестің басқа форматтары — Қазақстанға арналған бизнес идеялар жинағында және бизнес-жоспарлар бөлімінде.
Келесі қадам
- Бизнес-жоспарларБизнес-жоспар 2027: теңгемен есептелген 28 формат, 20 облыс орталығындағы жалдау мен жалақы, смета әдістемесі…
- Бизнестің өтелу калькуляторыБизнестің өтелу калькуляторы: өз салымыңыз грантпен және грантсыз неше айда қайтады, жылдық қайтарым және…
- Бастапқы капитал калькуляторы: іске қосу сметасы және 400 АЕК грантБастапқы капитал калькуляторы: кірген кездегі жалдау, жабдық, алғашқы сатып алу, пайдасыз айларға резерв және…
- Қазақстанда ЖК ашу 2027: eGov, Kaspi немесе ХҚКО арқылыЖК ашу 2027: eGov порталы, Kaspi және e-Salyq Business арқылы тегін тіркеу, ХҚКО-ның рөлі, қадамдар, салық…
Жиі қойылатын сұрақтар
Қандай франшизалар тезірек өтеледі?
Франшизаны несиеге сатып алуға бола ма?
Франшиза үшін ЖШС ашу керек пе?
Франчайзердің тауар белгісін не үшін тексеру керек?
Дереккөздер
Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.
- ҚР Азаматтық кодексі (Ерекше бөлім), 45-тарау, 896–909-баптар: кешенді кәсіпкерлік лицензия шарты (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 16 қараша
- ҚР 24.06.2002 № 330 «Кешенді кәсіпкерлік лицензия (франчайзинг) туралы» Заңы, 14, 18, 20-баптар (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 16 қараша
- Әлеуметтік кәсіпкерлікке арналған гранттар қағидалары (№ 754), 11-тармақ: франшиза 5 млн ₸-ге дейінгі грант мақсаттарының арасында (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
- № 272 Қағидалар (28.05.2026 ред.): 400 АЕК-ке дейінгі грант бойынша шығындар тізбесі (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
- WE project, 02.11.2021: Wildberries Қазақстанда тапсырыс беру пункттерінің франшизасын іске қосты (орысша) · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
Осы тақырыпқа қатысты
- Франшиза дегеніміз не: Қазақстанда франчайзинг қалай жұмыс істейді
- Тапсырыс беру пункті: 2027 жылғы бизнес-жоспар және өтелу мерзімі
- Есептеулері бар бизнес-жоспар мысалы: бөлімдер бойынша талдау
- Бизнес-жоспарды қалай құрастыруға болады: есептеулермен қадамдық нұсқаулық
- Кофехана бизнес-жоспары: смета мен өтелу (2027)