ZhasPro

ЖК ма, әлде ЖШС ме: 2027 жылы қайсысын таңдау керек

Не өзгерді

2027 жылғы сомалар бюджет жобасы бойынша қосылды: АЕК 4 325 ₸ орнына 4 693 ₸, ЕТЖ — екі мән (жоба 85 000 ₸, тапсырма 110 000 ₸); 2026 жылғы сомалар жыл соңына дейін сақталды.

«ЖК ма, әлде ЖШС ме: 2027 жылы қайсысын таңдау керек» материалына арналған иллюстрация

Қысқаша

  • ЖК — серіктесі жоқ бір иеге: бір жұмыс күнінде хабарламамен тіркеледі, оңайлатылған тәртіппен шамамен екі аптада жабылады, бірақ бизнестің борышы — адамның өз борышы.
  • ЖШС — серіктестер не шетелдік қатысушы болғанда немесе тәуекелді шектеу маңызды болғанда керек: қатысушы тек салымымен тәуекел етеді, шағын ЖШС-тің капиталы нөлдік болуы мүмкін.
  • Оңайлатылған режимде мөлшерлеме бірдей — табыстың 4%-ы (ЖК-да бұл ЖТС, ЖШС-те — КТС); ЖБТ-де ЖК 10% / 15% ЖТС, ЖШС 20% КТС төлейді.
  • ЖШС-тен ақшаны қатысушы 5% ЖТС-пен дивиденд ретінде алады; ЖК салықты бір рет төлейді, бірақ ай сайын өзі үшін әлеуметтік төлем жасайды — 2026 жылы кемінде 21 675 ₸.
  • Оңайлатылған режимде ЖК мен ЖШС-ті қатар ұстауға болмайды: ЖШС құрылтайшысы өзі арнаулы режимдегі ЖК болса, оңайлатылған режимді ЖК да, ЖШС те қолдана алмайды.

Қазақстанда жеке кәсіпкер (ЖК) мен жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің (ЖШС) арасындағы таңдау — қарапайымдылық пен қорғаудың арасындағы таңдау. Серіктесі жоқ бір иеге ЖК тиімдірек: бір жұмыс күнінде хабарламамен тіркеледі, салық бір рет төленеді, шамамен екі аптада жабылады. Оның бағасы — жеке жауапкершілік: ЖК-ның борышы адамның өз борышы. Иелері бірнешеу болса, араларында шетелдік болса немесе бизнестің борышы үшін тек компанияның мүлкі жауап беруі маңызды болса, ЖШС керек. Оңайлатылған режимде мөлшерлеме екеуінде де бір — табыстың 4%-ы, бірақ ЖШС-тен ақшаны 5% жеке табыс салығымен (ЖТС) дивиденд ретінде алу керек.

2027 жылғы сомалар. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап АЕК 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасы бойынша 4 693 ₸ (2026 жылы — 4 325 ₸); түпкілікті мәні заңға қол қойылғаннан кейін белгілі болады. Осы беттегі АЕК-ке байланысты сомалар:

АЕК-пен берілген сомалар: 2026 жыл және бюджет жобасы бойынша 2027 жыл
Көрсеткіш20262027 (жоба)
100 АЕК432 500 ₸469 300 ₸
600 000 АЕК2 595 000 000 ₸2 815 800 000 ₸

2027 жылғы ЕТЖ: бюджет жобасында — 85 000 ₸, ал Президент 2026 жылғы 28 қазандағы Жолдауында оны 110 000 ₸-ге дейін көтеруді тапсырды; нақты сома бюджет туралы заңға байланысты.

ЕТЖ-мен берілген сомалар: 2026 жыл және 2027 жылғы екі мән
Көрсеткіш20262027: бюджет жобасы2027: Президент тапсырмасы
ЖК-ның өзі үшін әлеуметтік төлемдерінің айлық минимумы (МЗЖ, ӘА, МӘМС, ЖМЗЖ)21 675 ₸22 525 ₸29 150 ₸

Төменде — заң бойынша салыстыру, мысалмен есеп және сценарийлер бойынша қорытынды. Нормалар Кәсіпкерлік кодексімен, ЖШС туралы заңмен және 2026 жылғы Салық кодексімен adilet.zan.kz сайтында 2026 жылғы 7 қазанда салыстырылды. Сомалар 4 325 ₸ айлық есептік көрсеткіш (АЕК) және 85 000 ₸ ең төменгі жалақы (ЕТЖ) бойынша есептелді.

Заң бойынша ЖК мен ЖШС-тің айырмашылығы неде?

ЖК — кәсіпкер ретінде тіркелген азаматтың өзі. ЖШС — мемлекеттік тіркелген сәттен бастап құрылатын және борышы үшін өз мүлкімен жауап беретін бөлек заңды тұлға.

Қазақстандағы ЖК мен ЖШС: Кәсіпкерлік кодексі, ЖШС туралы заң және ҚР СК бойынша салыстыру, 2026
ӨлшемЖКЖШС
Кім аша аладыҚР азаматтары мен қандастар; МКК бойынша тұруға ықтиярхаты бар ЕАЭО және Тәжікстан азаматтарыкез келген тұлға, соның ішінде шетелдік; бір құрылтайшы да жеткілікті
Тіркеухабарлама, тек онлайн, 1 жұмыс күні, тегінонлайн немесе ХҚКО-да өтініш, 1 жұмыс күні, ШОБ үшін тегін
Капиталкерек емесшағын бизнеске 0 ₸, әйтпесе 100 АЕК-тен (432 500 ₸)
Жауапкершілікборыш жеке тұлғаның ақшасы мен мүлкі есебінен өтеледіқатысушы тек салымымен тәуекел етеді
Оңайлатылған режимдегі салықтабыстан 4% ЖТСтабыстан 4% КТС
Жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі (ЖБТ) салықжылына 230 000 АЕК-ке дейін 10% ЖТС, асқан бөлігінен 15%салық салынатын табыстан 20% КТС
Ақшаны иесіне алутөлемге бөлек салық жоқдивидендтер, жылына 230 000 АЕК-ке дейін 5% ЖТС
Иесі үшін әлеуметтік төлемдерай сайын өзі үшін: оңайлатылған режимде 21 675 ₸-ден, ЖБТ-де әлеуметтік салықпен 30 325 ₸-денқатысушы жалақы алса ғана
Жабуоңайлатылған тәртіп, шамамен екі аптатарату: кредиторлардың талабына кемінде 2 ай

Екеуі де салық режимін бірден таңдайды: ЖК — тіркеу хабарламасында, ЖШС — тіркелгеннен кейін 5 жұмыс күнінен кешіктірмей берілетін хабарламада. Таңдамағандар ЖБТ-ге түседі (Салық кодексінің 716-бабы).

Бизнестің борышы үшін кім жауап береді?

ЖК-да — кәсіпкердің өзі, ЖШС-те — серіктестік. Басты заңдық айырмашылық осы, таңдауды да көбіне осы шешеді.

Салық кодексі бойынша (76-бап 2-тармақ) ЖК жабылғанда оның салық борышы жеке тұлғаның ақшасы мен мүлкі есебінен өтеледі. Салық пен әлеуметтік төлемдер бойынша берешек өтелмейінше, ЖК есептен шығарылмайды. ЖК-ның бизнеске арналған бөлек мүлкі жоқ: пәтер, көлік және жеке шоттар да соныкі.

ЖШС қатысушылары серіктестіктің борышы үшін жауап бермейді және тек жарғылық капиталға салған салымымен тәуекел етеді (ЖШС туралы заңның 2-бабы). Сирек жазылатын екі ескерту бар. Біріншісі: салым толық енгізілмейінше, қатысушы енгізілмеген бөлік шегінде ортақ жауап береді. Екіншісі: таратқанда ЖШС мүлкі салыққа жетпесе, заңда белгіленген жағдайларда борышты қатысушылар өтейді (СК 75-бап 3-тармақ). Шектеулі жауапкершілік бәрінен құтқармайды: ол әдеттегі коммерциялық тәуекелдерден — жеткізушіге төленбеген ақшадан, сәтсіз келісімшарттан — қорғайды. Серіктестің сенімділігін алдын ала контрагентті тексеру арқылы қараған пайдалы.

Салықты қайсысы аз төлейді — ЖК ма, ЖШС ме?

Оңайлатылған режимде мөлшерлеме бірдей, ЖБТ-де әр түрлі, ал қорытынды иесі ақшаны қалай алатынына байланысты.

Оңайлатылған декларация екеуіне де қолжетімді: шығынды есептемей, табыстың 4%-ы (ЖК-да бұл ЖТС, ЖШС-те — корпоративтік табыс салығы, КТС). Мәслихат мөлшерлемені 50%-дан аспайтындай өзгерте алады, шек — жылына 600 000 АЕК, 2026 жылғы кодексте қызметкер санына шектеу жоқ. Бірақ ЖШС-ке қосымша тыйым бар: онда басқа заңды тұлғалардың үлесі 25%-дан асса, оңайлатылған режим жабық (СК 723-бабы 2-тармағы).

ЖБТ-де ЖК салық салынатын табыстан жылына 230 000 АЕК-ке дейін 10% ЖТС, асқан бөлігінен 15% төлейді, ал ЖШС салық салынатын табыстан 20% КТС төлейді (СК 357-бабы 2-тармағындағы жалпы мөлшерлеме). ЖБТ-де екеуі де салықты түсімнен емес, пайдадан есептейді, сондықтан шығын көп болса, ЖБТ оңайлатылған режимнен тиімдірек болуы мүмкін.

Айырмашылық ақшаны алғанда шығады. ЖК бизнес табысынан салық төлейді — бұл кәсіпкердің өз табысына салынатын салық. ЖШС пайдасы серіктестікке тиесілі: оны алу үшін қатысушы дивиденд алады және жылдық сомадан 230 000 АЕК-ке дейін (шамамен 994,75 млн ₸) 5%, одан асқанынан 15% ЖТС төлейді. 2026 жылғы кодексте ЖШС дивидендтеріне босату жоқ — ол тек биржалық бағалы қағаздарға бар. Дивидендті қадам бойынша қалай төлеу керегі ЖШС дивидендтері: салық және төлеу нұсқаулығында.

Мысалмен салық жүктемесі қандай?

Мысал шартты: жылына 20 000 000 ₸ табыс, оңайлатылған режимнің 4% базалық мөлшерлемесі және иесі өзіне алғысы келетін бірдей 6 000 000 ₸ пайда.

2026 жылғы оңайлатылған режимдегі ЖК мен ЖШС жүктемесінің мысалы: табыс 20 млн ₸, алынатын пайда 6 млн ₸, базалық мөлшерлеме 4%
ТөлемОңайлатылған режимдегі ЖКОңайлатылған режимдегі ЖШС
Табыстан салық4% ЖТС × 20 000 000 = 800 000 ₸4% КТС × 20 000 000 = 800 000 ₸
Иесі үшін әлеуметтік төлемдер21 675 × 12 = 260 100 ₸ (ең төменгі база)қатысушы жалақы алмаса, 0 ₸
Пайданы алғандағы салық0 ₸5% ЖТС × 6 000 000 = 300 000 ₸
Барлығы1 060 100 ₸1 100 000 ₸

Айырма аз, бірақ мазмұны әр түрлі. ЖК-ның айына 21 675 ₸-сі — міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) 8 500 ₸ (табыс ЕТЖ-ден төмен болса, 1 ЕТЖ-ден төлеуге ЖК құқылы), өз пайдасына ЖМЗЖ 2 975 ₸, әлеуметтік аударымдар (ӘА) 4 250 ₸ (міндетті ең төменгі сома) және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жарналары 5 950 ₸. Зейнетақы жарналары кәсіпкердің өз шотында жиналады. Жалақы алмайтын ЖШС қатысушысында мұндай жинақ болмайды. Ал ол еңбек шартымен директор болып жұмыс істесе, оңайлатылған режимдегі ЖШС 300 000 ₸ айлықтан тыс айына тағы 33 000 ₸, ЖБТ-де 48 840 ₸ төлейді (1975 жылы және одан кейін туған қызметкер үшін). Өз сандарыңызды ЖК мен ЖШС калькуляторына қойыңыз, ал ЖК жарналарын әлеуметтік төлемдер калькуляторы есептейді.

Қайсысын ашу және жабу оңай?

Ашу бірдей жылдам, ал ЖК-ны жабу әлдеқайда оңай. Екеуін тіркеу бір жұмыс күніне дейін созылады және шағын бизнес үшін тегін. ЖК-да бұл бір хабарлама, ЖШС-те әр құрылтайшының электрондық цифрлық қолтаңбасымен (ЭЦҚ) өтініш, оған қоса шот пен қызметкерлерді сақтандыруға өтініштер. Қадам бойынша — eGov арқылы ЖК ашу және Қазақстанда ЖШС ашу нұсқаулықтарында.

Жабуда айырмашылық үлкен. ЖК шешім қабылдағаннан кейін 30 күнтізбелік күн ішінде өтініш пен таратушылық салық есептілігін береді. Ол қосылған құн салығын (ҚҚС) төлемесе, берешегі мен ашық шоты болмаса, жабу салықтық тексерусіз, оңайлатылған тәртіппен өтеді. Қаржы министрлігінің № 654 бұйрығы мен салық органдарының тәжірибесі бойынша бұл шамамен екі апта. Толығырақ — ЖК жабу нұсқаулығында.

ЖШС Азаматтық кодекс бойынша таратылады: қатысушылардың шешімі, тарату комиссиясы, жариялау, кредиторлардың талабына кемінде екі ай, аралық және таратушылық баланс, таратушылық есептілік бойынша салықтық тексеру. Таратуды тіркеу туралы өтініш жарияланғаннан кейін екі айдан ерте берілмейді. Заңдарда ЖШС-ті таратудың бөлек оңайлатылған рәсімі табылмады. Тәртібі — ЖШС-ті тарату нұсқаулығында.

Жұмыс барысындағы өзгерістер де әр түрлі: ЖК жаңа мекенжай немесе ЭҚЖЖ коды туралы 10 жұмыс күні ішінде хабарлайды, ЖШС мекенжайды, директорды және ЭҚЖЖ кодын 3 жұмыс күнінде хабарламамен ауыстырады, ал қатысушылар құрамының өзгеруі — нотариаттық шартпен қайта тіркеу. Кеңсе немесе қойма жалдасаңыз, шарт екі нысанда да керек — үй-жайды жалға алу шарты нұсқаулығын қараңыз.

Бизнес өскенде не өзгереді?

Өсу екі нысанды да бірдей шектейді: оңайлатылған режимнің жылына 600 000 АЕК шегі (2026 жылғы АЕК бойынша 2 595 000 000 ₸) ЖК мен ЖШС үшін бір. Режим шарттары орындалмай қалса — шек асса немесе тыйым салынған қызмет түрі басталса — 5 жұмыс күні ішінде қолданылатын режим туралы хабарлама беріледі (СК 716-бабы 11-тармағы). Хабарлама бермегенді камералдық бақылау қорытындысы бойынша сәйкессіздік пайда болған күннен бастап ЖБТ-ге кері күшпен ауыстырады. Толығырақ — оңайлатылған режим шегі нұсқаулығында.

Екінші шек — бизнес санаты. Шағын кәсіпкерлік 100 қызметкерде немесе 300 000 АЕК орташа жылдық табыста аяқталады, ал ЖК қызметкерлерінің санына кәсіпкердің өзі де кіреді. Шағын бизнестен шыққан ЖШС-ке 100 АЕК ең төменгі капитал керек, ал екеуіне де Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің (ӘҚБтК) айыппұлдары жоғарылайды: тіркеусіз жұмыс үшін шағын бизнес 25 АЕК, орта бизнес 40 АЕК төлейді. ЖШС санатын құрылтайшы өзі анықтап, тіркеу өтінішінде көрсетеді, сондықтан штат пен табыс өскенде оны қайта қараған жөн. Қызметкерлер көбейгенде кадрлық міндеттер де қосылады, мысалы, демалыс ақысын есептеу.

Сіздің жағдайыңызда не таңдау керек?

Жиі сценарийлер бойынша қысқа қорытынды. Ереже қарапайым: ЖШС-ке себеп болмаса, ЖК-дан бастаңыз.

  • Серіктессіз, жалғыз жұмыс істесеңіз — ЖК ашыңыз: рәсім аз, салық бір рет төленеді, тез жабылады.
  • Табыс аз және қызметкер жоқ болса — алдымен тіркеу керек емес өзін-өзі жұмыспен қамтығандар режимі сәйкес келмей ме, тексеріңіз: салыстыруы өзін-өзі жұмыспен қамтыған ба, ЖК ма материалында.
  • Иелері екі және одан көп болса — ЖШС ашыңыз: үлестерді, жалпы жиналыс шешімдерін және қатысушының шығуын заң мен жарғы реттейді. Бірлескен ЖК де болады, бірақ онда мәмілелер барлық қатысушының атынан жасалады, ал оңайлатылған жабу оған қолжетімсіз.
  • Иелердің ішінде ЕАЭО-дан да, Тәжікстаннан да емес шетелдік болса — тек ЖШС: ол ЖК аша алмайды. Құжаттар — шетелдікке ЖК немесе ЖШС нұсқаулығында.
  • Бизнес ірі міндеттемелермен байланысты болса (несие, жеткізу, жалға алу) — ЖШС тәуекелді салыммен шектейді.
  • Оңайлатылған режимдегі ЖК-ңыз бар болса және ЖШС ашсаңыз — СК 723-бабын есте сақтаңыз: арнаулы режимде олар бір мезгілде жұмыс істей алмайды.
  • Маркетплейстер немесе әлеуметтік желі арқылы сатсаңыз — әдетте ЖК жеткілікті; тіркеу мен онлайн сауданың байланысы маркетплейстердегі салықтар және Instagram-бизнес және ЖК материалдарында.

Адал ескерту: жоғарыдағы мысал тек салықты есептейді. ЖШС-тің нақты бағасы жоғары: әр қатысушының ЭЦҚ-сы, кез келген өзгерісте бөлек өтініш, екі айдан тез емес тарату. Тізімдегі ЖШС-ке себептердің бірде-біреуі сізге қатысты болмаса, бұл шығын ақталмайды. Бизнесті бастау туралы басқа тақырыптар «Өз ісің» бөлімінде.

Келесі қадам

Жиі қойылатын сұрақтар

Қазақстанда не ашқан дұрыс — ЖК ма, әлде ЖШС ме?
Серіктесі жоқ бір иеге әдетте ЖК оңай: хабарламамен тіркеледі, салық бір рет төленеді, тарату комиссиясынсыз жабылады. Бизнестің бірнеше иесі болса, шетелдік қатысушы болса немесе жеке мүлік бизнестің борышы үшін жауап бермеуі керек болса, ЖШС теңдаған жөн.
Қайсысында салық аз — ЖК-да ма, ЖШС-те ме?
Оңайлатылған режимде мөлшерлеме бір — табыстың 4%-ы. Айырмашылық ақшаны алуда: ЖШС қатысушысы дивидендтен тағы 5% ЖТС төлейді, ал ЖК өзі үшін айына 21 675 ₸-ден бастап әлеуметтік төлем жасайды. ЖБТ-де ЖК жылына 230 000 АЕК-ке дейін 10% ЖТС, ЖШС 20% КТС төлейді.
Шетел азаматы ЖК аша ала ма, әлде тек ЖШС пе?
Кәсіпкерлік кодексі бойынша ЖК — ҚР азаматтары мен қандастарға; МКК түсіндірмесі бойынша тұруға ықтиярхаты бар ЕАЭО және Тәжікстан азаматтарына да. Басқа елдердің азаматтары тек ЖШС құрылтайшысы бола алады — төлқұжаттың нотариаттық аудармасымен және көші-қон заңы бойынша құжатпен.
ЖК мен ЖШС-ті қатар ұстауға бола ма?
Болады, бірақ оңайлатылған режимде — жоқ: СК 723-бабының 2-тармағы бойынша арнаулы режимдегі заңды тұлғаның құрылтайшысы болып табылатын ЖК оңайлатылған режимді қолдана алмайды; құрылтайшысы өзі арнаулы режимде тұрған заңды тұлға да қолдана алмайды. Бизнестің бірін ЖБТ-ге ауыстыруға тура келеді.

Дереккөздер

Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.

  1. ҚР Кәсіпкерлік кодексі, 24, 30, 35–36, 38-баптар: бизнес санаттары, кім ЖК бола алады, ЖК-ны тіркеу және тоқтату · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
  2. «Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» ҚР Заңы: 2, 17, 23, 24-баптар · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
  3. «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу туралы» ҚР Заңы: 6, 6-1, 9, 14, 14-2, 16-баптар · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
  4. ҚР 2026 жылғы Салық кодексі: 65, 74–76-баптар (тоқтату), 363-бап (ЖТС, дивидендтер), 357-бап 2-тармақ (20% КТС), 716, 723, 726-баптар (режимдер, оңайлатылған режим) · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
  5. ҚМ № 654 бұйрығы, 4-қосымша: ЖК қызметін оңайлатылған тәртіппен тоқтату · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
  6. ҚР Әлеуметтік кодексі: ЖК-ның өзі үшін МЗЖ мен әлеуметтік аударымдар; жұмыс берушінің ЖМЗЖ мен ӘА · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
  7. МӘМС туралы заң: ЖК-ның өзі үшін 1,4 ЕТЖ-ден 5% жарнасы, жұмыс берушінің 3% аударымы · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
  8. ҚР Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім), 49–51-баптар: заңды тұлғаны тарату · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
  9. 2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң: АЕК 4 325 ₸, ЕТЖ 85 000 ₸ · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
  10. 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасы: 2027 жылғы АЕК — 4 693 ₸, ЕТЖ — 85 000 ₸ (жоба, қабылданбаған) · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
  11. Президенттің 28.10.2026 Жолдауы: 2027 жылғы 1 қаңтардан ЕТЖ-ні 110 000 ₸-ге дейін көтеру тапсырмасы · тексерілді 2026 жылғы 5 қараша

Осы тақырыпқа қатысты