ЖК-ға арналған үй-жайды жалдау шарты: неге назар аудару керек
Не өзгерді
2027 жылғы АЕК бойынша сомалар кестесі қосылды (бюджет жобасы, 4 693 ₸).

Қысқаша
- Жалдау объектісін анықтау мүмкін болмаса, шарт жасалмаған болып есептеледі: үй-жайдың мекенжайы мен деректері басқа тармақтардың бәрінен маңызды (Азаматтық кодекс, 542-бап).
- Мерзім көрсетілмесе, шарт мерзімі белгіленбеген болып саналады; заңда не шартта өзгеше белгіленбесе, кез келген тарап 3 ай бұрын ескертіп, одан шыға алады (Азаматтық кодекс, 545-бап).
- Кемінде бір жылға жасалған жалдау құқықтық кадастрда тіркеледі (№ 310-III Заң, 5-бап); Alatau City Bank мақаласында «бір жылдан астам» деп жазылған, бұл айырма дәл 12 айлық шартқа әсер етеді.
- Шартта өзгеше жазылмаса, күрделі жөндеу жалға берушіде, ағымдағы жөндеу мен күтіп ұстау жалға алушыда (Азаматтық кодекс, 552–553-баптар).
- Оңайлатылған режимде жалдау ақысы салық базасын азайтпайды: салық салу объектісі шығыстар есепке алынбаған табыс болып табылады (Салық кодексі, 724-баптың 1-тармағы).
Жеке кәсіпкерге (ЖК; орысша ИП) арналған үй-жайды жалдау шарты үш нәрсе бойынша тексеріледі: мәтіннен үй-жайды дәл анықтауға бола ма, шарт қанша мерзімге жасалған және кім не үшін төлейді. Жалдау объектісі туралы дерек болмаса, шарт жасалмаған болып есептеледі (Азаматтық кодекстің 542-бабы, орысша мәтін; бұдан әрі АК, орысша ГК). Басқа тармақтар туралы тараптар үндемесе, оларды заң өз ережелерімен толтырады, бұл әрдайым жалға алушының пайдасына бола бермейді. Бір жылға және одан ұзақ мерзімге жасалған шартты құқықтық кадастрда тіркеу де керек. Кодексте үлгі нысан жоқ, сондықтан төменде дайын үлгі емес, талаптар тізбесі берілген: әр тармақты өткізіп алсаңыз, не болатыны да жазылған.
2027 жылғы сомалар. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап АЕК 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасы бойынша 4 693 ₸ (2026 жылы — 4 325 ₸); түпкілікті мәні заңға қол қойылғаннан кейін белгілі болады. Осы беттегі АЕК-ке байланысты сомалар:
| Көрсеткіш | 2026 | 2027 (жоба) |
|---|---|---|
| 100 АЕК | 432 500 ₸ | 469 300 ₸ |
Үй-жайды ЖК тіркеусіз жеке тұлға жалға берсе, оған 270.00 декларациясын тапсыру міндеті туындамай ма, тексерген жөн: негіздері Салық кодексінің 417-бабында көрсетілген.
Кодекстің орысша мәтінінде тараптар «наймодатель» және «наниматель» деп аталады; бұл бетте оларды жалға беруші және жалға алушы деп жазамыз. 540-бап бойынша шарттың мәні мынау: үй-жай ақы төленіп, уақытша иеленуге және пайдалануға беріледі.
Қол қояр алдында шарттың қандай талаптарын тексеру керек?
Шарт жасалуы үшін объект қана міндетті: біз оқыған нормаларда онсыз шарт жасалмаған болып есептелетін жалғыз талап осы. Басқа тармақтар шарттың жарамдылығына әсер етпейді, бірақ әрқайсысының артында заң ережесі тұр: сіз үндемесеңіз, сол ереже қолданылады.
| Талап | Не жазу керек | Шартта жазылмаса |
|---|---|---|
| Объект | Мекенжайы, қабаты, ауданы, үй-жайды басқасынан ажыратуға мүмкіндік беретін деректер | Шарт жасалмаған болып есептеледі (542-бап) |
| Мерзім | Басталатын және аяқталатын күні | Шарт мерзімі белгіленбеген болады, 3 ай бұрын ескертіп бас тартуға болады (545-бап) |
| Ақы | Сомасы, төлеу күні мен тәсілі, өзгерту тәртібі | Ұқсас мүлікке әдетте қолданылатын тәртіп пен мерзім (546-бап) |
| Күрделі жөндеу | Кім жасайды және төлейді | Жалға беруші (552–553-баптар) |
| Ағымдағы жөндеу және күтіп ұстау | Кім төлейді, коммуналдық қызметтер де | Жалға алушы (552–553-баптар) |
| Үй-жайдың кемшіліктері | Беру кезінде қалай тіркеледі, жою мерзімі | Жалға беруші өзі білмеген кемшіліктер үшін де жауап береді (548-бап) |
| Қосалқы жалдау | Алдын ала рұқсат етілген бе, қандай талаппен | Жалға берушінің келісімі керек (551-бап) |
| Жақсартулар | Аралық қабырға, маңдайша, жабдық үшін кім төлейді | Ажыратылатыны сіздікі, ажыратылмайтынына жалға берушінің келісімімен өтемақы төленеді (555-бап) |
| Мерзімінен бұрын шығу | Екі тарапқа негіздер мен ескерту мерзімі | Сот арқылы, әр тараптың негіздері 556-бапта |
| Ұзарту | Қалай және қашан хабарлау керек | Міндеттерін адал орындаған жалға алушының жаңа мерзімге басым құқығы бар (557-бап) |
Жалдау сомасын бұл бет бағаламайды: нарықтық мөлшерлемелер мұнда келтірілмейді. Жалға берушінің деректерін алдын ала тексеріңіз: бизнес-сәйкестендіру нөмірі (БСН; орысша БИН) бойынша контрагентті қалай тексеру керектігін және шартқа қандай банк деректемелерін жазатынын қараңыз.
ЖК үшін жазбаша шарт міндетті ме?
Редакцияның қорытындысы: иә, міндетті деп есептеңіз. АК 544-бабы жазбаша нысанды екі жағдайда талап етеді: мерзім бір жылдан асқанда және кемінде бір тарап заңды тұлға болғанда, бұл жағдайда мерзіміне қарамайды. Азаматтар арасында бір жылға дейінгі (бір жылды қоса алғанда) шартқа ауызша нысанға жол беріледі, бірақ ЖК бөлек аталмайды.
Қорытындының негізі — Азаматтық кодекстің Жалпы бөлімі, 152-бап. Ол кәсіпкерлік қызмет барысындағы мәмілелерге, егер мәмілелердің жекелеген түрлеріне өзгеше арнайы көзделмесе, жазбаша нысанды талап етеді. Сондай-ақ 100 айлық есептік көрсеткіштен (АЕК; орысша МРП) асатын мәмілелерге де талап етеді: 2026 жылы бұл 432 500 ₸, жасалған кезде орындалатын мәмілелер бұған кірмейді. Бұл сома — норма, жалдау бағасы емес.
Жеке тұлғадан жалдаған кезде осы нормалардың қалай үйлесетіні туралы түсіндірме таппадық. Жазбаша нысан болмаса, дау кезінде мәмілені және оның талаптарын куәлардың айғақтарымен растауға болмайды (153-бап).
Жалға беруші жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС; орысша ТОО) болса, жазбаша шарт кез келген жағдайда міндетті. Тараптың мәртебесін оның тіркеу деректерінен көресіз.
Шартқа төлем құжаттары да қажет: төлемнің кешігуі туралы дауда өзара есеп айырысуды салыстыру актісі пайдалы болады. ЖК-ға арналған басқа үлгілер «Құжаттар» бөлімінде жиналған.
Жалдау шартын қай мерзімнен бастап тіркейді?
Заң бойынша кемінде бір жылдық жалдау тіркеледі. Дереккөздер бұл шекті әр түрлі айтады, айырма бір ғана жағдайға, дәл 12 айлық шартқа қатысты.
- № 310-III Заң, 5-баптың 1) тармақшасы: пайдалану құқығы, оның ішінде жалдау, «на срок не менее одного года» (кемінде бір жыл мерзімге) тіркеледі. 8-баптың 4) тармақшасы бойынша бір жылдан қысқа жалдау міндетті тіркелмейді.
- Alatau City Bank: банктің алкоголь лицензиясы туралы мақаласында былай делінген: «В случае заключения его сроком более года нужна обязательная регистрация договора в правовом кадастре» (бір жылдан астам мерзімге жасалса, шартты құқықтық кадастрда міндетті түрде тіркеу керек).
Негізгі дереккөз — заң мәтіні (орысша мәтін), сондықтан дәл бір жылдық шарт та тіркелуге тиіс деп есептейміз. Бұл шекті жазбаша нысанмен шатастырмаңыз: онда шек басқа, «бір жылдан астам».
Тіркеу ақысы мен мерзімін келтірмейміз: ашық дереккөздерден растай алмадық, egov.kz порталындағы қызмет карточкасы ашылмады. Тіркелмеген жалдаудың салдарын да сол себепті сипаттамаймыз. Тәртібін egov.kz порталынан немесе «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясынан нақтылаңыз.
Шарттан мерзімінен бұрын қалай шығуға болады?
Мерзімі белгіленбеген шартта басқа тарапты 3 ай бұрын ескерту жеткілікті, егер заңда не шартта өзгеше белгіленбесе (АК 545-бабының 2-тармағы). Мерзімді шарт мерзімінен бұрын 556-баптағы негіздер бойынша сот арқылы бұзылады, сондықтан шығу тәртібін жалға алушы мәтінге тікелей жазғаны дұрыс.
Жалға беруші 556-бап бойынша шартты сот арқылы мерзімінен бұрын бұзуды талап ете алады, егер сіз:
- жазбаша ескертуге қарамастан шарт талаптарын немесе үй-жайдың мақсатын елеулі түрде бұзсаңыз;
- үй-жайды елеулі түрде нашарлатсаңыз;
- белгіленген мерзім өткен соң екі реттен артық ақы төлемесеңіз;
- шарт бойынша күрделі жөндеу сізге жүктелсе, оны жасамасаңыз.
Бұған дейін жалға беруші түзетуге ақылға қонымды мерзім беруге тиіс. 556-баптың 1-тармағынан шығатын қорытынды: осы негіздер бойынша шартты бұзуға жалға берушінің бір хаты жетпейді, сот керек. «Екі реттен артық» деген шек алғашқы екі кешігуді зиянсыз етпейді: әрқайсысы шарт талабын бұзу болып қала береді.
Жалға алушы да шартты бұзуды талап ете алады (556-баптың 3-тармағы): жалға беруші үй-жайды бермесе немесе пайдалануға кедергі жасаса, өзіне жүктелген күрделі жөндеуді жасамаса, не ескертпеген жасырын кемшіліктері бар үй-жай берсе. Үй-жай жалға алушының кінәсінсіз жарамсыз болып қалғанда да солай.
ЖК-ны Kaspi арқылы жабуды жоспарласаңыз да, осы 3 айды ескеріңіз: сол кезеңдегі жалдау ақысы есепте қалады.
Шарт мерзімі біткенде не болады?
Екі ереже екі түрлі жағдайға арналған. Сіз үй-жайды пайдалана берсеңіз және жалға беруші қарсы болмаса, шарт сол талаптармен белгіленбеген мерзімге жаңартылады, ал одан бас тарту үшін 3 ай бұрын жазбаша ескерту керек (АК 558-бап).
Ресми түрде жаңа мерзімге қалғыңыз келсе, міндеттерін адал орындаған жалға алушының басқа жағдайлар тең болғанда басым құқығы бар, егер өзгеше көзделмесе (557-баптың 1-тармағы). Ұзартқыңыз келетінін жазбаша хабарлайсыз. Хабарлау мерзімін шартқа жазыңыз, сонда кейін ол туралы дауласпайсыз.
Қосалқы жалдауды бөлек қараңыз: негізгі шарт мерзімінен бұрын тоқтатылса, өзгеше көзделмесе, қосалқы жалдау да тоқтатылады (560-бап). Үй-жайды өзіңіз басқа жалға алушыдан алып отырсаңыз, одан жалға берушінің келісімін растауды сұраңыз: мұндай келісімсіз қосалқы жалдауға жол берілмейді (551-бап).
Үй-жайда ЖШС-тің заңды мекенжайы болса, не керек?
ЖШС үшін шарт тіркеумен байланысты. Заңды тұлғаның орналасқан жері — оның тұрақты жұмыс істейтін органының мекенжайы, ол құрылтай құжаттарында толық пошталық мекенжайымен көрсетіледі (АК 39-бап, серіктестіктер туралы заңның 5-бабы). Мекенжай ауысқанда ЖШС тіркеуші органға хабарлауға міндетті. Шағын және орта бизнестің (ШОБ; орысша МСБ) заңды тұлғасы мекенжайын жылжымайтын мүлік меншік иесінің келісімімен ғана ауыстырады, келісім электрондық цифрлық қолтаңбамен (ЭЦҚ; орысша ЭЦП) расталады (№ 2198 Заңның 14-2-бабы, орысша мәтін).
Келісімді меншік иесі береді, ол жалға берушіңіз болмауы да мүмкін. Үй-жайды басқа жалға алушы берсе, шартқа қол қоймас бұрын меншік иесінің келісімі туралы уағдаласыңыз. Заңды тұлға мекенжайында бір жылдан астам болмаса, бұл сот арқылы тарату негізі болады (АК 49-бабының 2-тармағының 3) тармақшасы).
Компанияны іске қосу туралы толығырақ ЖШС қалай ашылады нұсқаулығында және ЖШС жарғысы материалында жазылған. ЖК үшін бұл нормаға сүйенбейміз: ЖК мекенжайы туралы ЖК ашу жолын қараңыз.
Жалдау ЖК салығына қалай әсер етеді?
Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимінде (орысша упрощёнка) ешқалай әсер етпейді: жалдау ақысы салық базасын азайтпайды, себебі салық салу объектісі шығыстар есепке алынбаған табыс болып табылады (Салық кодексі, 724-баптың 1-тармағы). Бұл редакцияның жалпы нормадан шығарған қорытындысы, жалдау туралы бөлек түсіндірме таппадық. Жалдау ақысы көп, ал маржа төмен болса, салық пайдамен бірге азаймайды; сандарды оңайлатылған режим калькуляторынан тексеріңіз.
Жеке тұлғадан жалдау кезіндегі салық міндеттерін бұл бет қарамайды, бұл сұрақты бухгалтерге қойыңыз. Жалға беруші ЖК немесе ЖШС болса, құжат айналымы жалпы ережелерге бағынады: электрондық шот-фактураның (ЭШФ; орысша ЭСФ) 2026 жылғы ережелерін қараңыз.
Жалдау кезінде қандай қиындықтар жиі кездеседі?
Төмендегі белгілердің көбі шартта жазылмаған бір тармақтан басталады.
| Белгі | Себеп | Шешім |
|---|---|---|
| Жалға беруші шарт жоқ дейді | Мәтінде объект туралы дерек жоқ (АК 542-бап) | Мекенжайын және үй-жай деректерін толықтырып, қайта қол қою |
| «Бір айдан кейін шығыңыз» дейді | Мерзім көрсетілмеген, шарт мерзімі белгіленбеген; ескерту мерзімі 3 ай (545-бап) | 545-бапқа сілтеме жасап, мерзімді жазбаша бекіту |
| Шатыр ағып тұр, жалға беруші өз есебіңізден жөндеуді талап етеді | Әдепкі бойынша күрделі жөндеу жалға берушіде (552–553-баптар), кемшіліктер де соған жүктеледі (548-бап) | Жоюды немесе ақыны азайтуды жазбаша талап ету; өз шартыңызды тексеру |
| Төлемге байланысты шартты бұзу туралы талап арыз | Екі реттен артық кешіктіру (556-бап) | Мерзімінде төлеу, төлемдерді актімен салыстыру, бұзушылықты ақылға қонымды мерзімде түзету |
| Шығып кеткен соң аралық қабырғаның ақысы қайтарылмады | Жалға берушінің келісімінсіз жасалған ажыратылмайтын жақсартулар | Жұмысқа дейін жазбаша келісім алу (555-бап) |
| Шарт дәл 12 айға жасалған, тіркеу артық деп саналды | Заңда: кемінде бір жыл (№ 310-III Заң, 5-бап); «бір жылдан астам» деген тұжырым банк мақаласында бар | Заңды басшылыққа алып, құқықты құқықтық кадастрда тіркеу |
Бизнес жүргізуге қатысты басқа тақырыптар «Өз ісің» бөлімінде жиналған.
Келесі қадам
- Қазақстанда ЖК ашу 2027: eGov, Kaspi немесе ХҚКО арқылыЖК ашу 2027: eGov порталы, Kaspi және e-Salyq Business арқылы тегін тіркеу, ХҚКО-ның рөлі, қадамдар, салық…
- Оңайлатылған декларация 2027: мөлшерлеме, лимит, кім қолдана аладыОңайлатылған декларация 2027: табыстың 4%-ы, 2026 жылы облыс орталықтарында 2% не 3%, лимит жылына 600 000…
- ҚұжаттарЖК мен ЖШС-ке арналған құжаттар 2027: Қаржы министрінің № 562 бұйрығы бекіткен бланкілер, еркін нысандағы…
- ЖК-ның салық күнтізбесі 2026–2027Салық күнтізбесі 2027, Қазақстан: 910, 220, 200 және 100 нысандарын тапсыру мен салық төлеу мерзімдері…
Жиі қойылатын сұрақтар
Үй-жайды жалдау шартын тіркеу керек пе?
Мен ЖК болсам, ал жалға беруші жеке тұлға болса, жазбаша шарт міндетті ме?
Жалға алынған үй-жайдың бір бөлігін қосалқы жалға беруге бола ма?
Жалға алынған үй-жайды кім жөндейді?
Шарт мерзімі бітті, ал мен үй-жайда жұмысты жалғастырып жатырмын. Шарт не болады?
Оңайлатылған режимде жалдау ақысын табыстан шегеруге бола ма?
Дереккөздер
Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.
- ҚР Азаматтық кодексі (Ерекше бөлім): 540, 542, 544–546, 548, 551–553, 555–558, 560-баптар (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 21 қазан
- Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы ҚР № 310-III Заңы: 5-баптың 1) тармақшасы, 8-баптың 4) тармақшасы (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 12 шілде
- Alatau City Bank: жалдау шартын бір жылдан астам мерзімге жасағанда тіркеу туралы тұжырым (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 6 қараша
- ҚР 2026 жылғы Салық кодексі: 724-баптың 1-тармағы (оңайлатылған режимде салық салу объектісі) · тексерілді 2026 жылғы 15 қыркүйек
- Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы ҚР № 2198 Заңы: 14-2-бап (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
- Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілікті серіктестіктер туралы ҚР Заңы: 5-бап, орналасқан жері (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
- ҚР Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім): 39-баптың 1–2-тармақтары, 49-баптың 2-тармағының 3) тармақшасы, 152–153-баптар · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
Осы тақырыпқа қатысты
- Қазақстанда контрагентті тексеру: БСН бойынша, ҚҚС, қарыздар және сенімділік
- Кәсіпкерге ЭЦҚ (ЭЦП): алу, ұзарту және қайта шығару
- ЖК бухгалтериясы: өзі жүргізу ме, әлде аутсорсқа беру ме
- ЖК-ға арналған алкоголь лицензиясы 2027: құны, мерзімі және қалай алуға болады
- Қазақстанда тауар белгісін қалай тіркеуге болады