ZhasPro

ЖК-ға арналған үй-жайды жалдау шарты: неге назар аудару керек

Не өзгерді

2027 жылғы АЕК бойынша сомалар кестесі қосылды (бюджет жобасы, 4 693 ₸).

«ЖК-ға арналған үй-жайды жалдау шарты: неге назар аудару керек» материалына арналған иллюстрация

Қысқаша

  • Жалдау объектісін анықтау мүмкін болмаса, шарт жасалмаған болып есептеледі: үй-жайдың мекенжайы мен деректері басқа тармақтардың бәрінен маңызды (Азаматтық кодекс, 542-бап).
  • Мерзім көрсетілмесе, шарт мерзімі белгіленбеген болып саналады; заңда не шартта өзгеше белгіленбесе, кез келген тарап 3 ай бұрын ескертіп, одан шыға алады (Азаматтық кодекс, 545-бап).
  • Кемінде бір жылға жасалған жалдау құқықтық кадастрда тіркеледі (№ 310-III Заң, 5-бап); Alatau City Bank мақаласында «бір жылдан астам» деп жазылған, бұл айырма дәл 12 айлық шартқа әсер етеді.
  • Шартта өзгеше жазылмаса, күрделі жөндеу жалға берушіде, ағымдағы жөндеу мен күтіп ұстау жалға алушыда (Азаматтық кодекс, 552–553-баптар).
  • Оңайлатылған режимде жалдау ақысы салық базасын азайтпайды: салық салу объектісі шығыстар есепке алынбаған табыс болып табылады (Салық кодексі, 724-баптың 1-тармағы).

Жеке кәсіпкерге (ЖК; орысша ИП) арналған үй-жайды жалдау шарты үш нәрсе бойынша тексеріледі: мәтіннен үй-жайды дәл анықтауға бола ма, шарт қанша мерзімге жасалған және кім не үшін төлейді. Жалдау объектісі туралы дерек болмаса, шарт жасалмаған болып есептеледі (Азаматтық кодекстің 542-бабы, орысша мәтін; бұдан әрі АК, орысша ГК). Басқа тармақтар туралы тараптар үндемесе, оларды заң өз ережелерімен толтырады, бұл әрдайым жалға алушының пайдасына бола бермейді. Бір жылға және одан ұзақ мерзімге жасалған шартты құқықтық кадастрда тіркеу де керек. Кодексте үлгі нысан жоқ, сондықтан төменде дайын үлгі емес, талаптар тізбесі берілген: әр тармақты өткізіп алсаңыз, не болатыны да жазылған.

2027 жылғы сомалар. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап АЕК 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасы бойынша 4 693 ₸ (2026 жылы — 4 325 ₸); түпкілікті мәні заңға қол қойылғаннан кейін белгілі болады. Осы беттегі АЕК-ке байланысты сомалар:

АЕК-пен берілген сомалар: 2026 жыл және бюджет жобасы бойынша 2027 жыл
Көрсеткіш20262027 (жоба)
100 АЕК432 500 ₸469 300 ₸

Үй-жайды ЖК тіркеусіз жеке тұлға жалға берсе, оған 270.00 декларациясын тапсыру міндеті туындамай ма, тексерген жөн: негіздері Салық кодексінің 417-бабында көрсетілген.

Кодекстің орысша мәтінінде тараптар «наймодатель» және «наниматель» деп аталады; бұл бетте оларды жалға беруші және жалға алушы деп жазамыз. 540-бап бойынша шарттың мәні мынау: үй-жай ақы төленіп, уақытша иеленуге және пайдалануға беріледі.

Қол қояр алдында шарттың қандай талаптарын тексеру керек?

Шарт жасалуы үшін объект қана міндетті: біз оқыған нормаларда онсыз шарт жасалмаған болып есептелетін жалғыз талап осы. Басқа тармақтар шарттың жарамдылығына әсер етпейді, бірақ әрқайсысының артында заң ережесі тұр: сіз үндемесеңіз, сол ереже қолданылады.

Үй-жайды жалдау шартының талаптары және шартта жазылмаған кезде қолданылатын ҚР Азаматтық кодексінің ережелері, 2026 жылғы 21 қазандағы редакция
ТалапНе жазу керекШартта жазылмаса
ОбъектМекенжайы, қабаты, ауданы, үй-жайды басқасынан ажыратуға мүмкіндік беретін деректерШарт жасалмаған болып есептеледі (542-бап)
МерзімБасталатын және аяқталатын күніШарт мерзімі белгіленбеген болады, 3 ай бұрын ескертіп бас тартуға болады (545-бап)
АқыСомасы, төлеу күні мен тәсілі, өзгерту тәртібіҰқсас мүлікке әдетте қолданылатын тәртіп пен мерзім (546-бап)
Күрделі жөндеуКім жасайды және төлейдіЖалға беруші (552–553-баптар)
Ағымдағы жөндеу және күтіп ұстауКім төлейді, коммуналдық қызметтер деЖалға алушы (552–553-баптар)
Үй-жайдың кемшіліктеріБеру кезінде қалай тіркеледі, жою мерзіміЖалға беруші өзі білмеген кемшіліктер үшін де жауап береді (548-бап)
Қосалқы жалдауАлдын ала рұқсат етілген бе, қандай талаппенЖалға берушінің келісімі керек (551-бап)
ЖақсартуларАралық қабырға, маңдайша, жабдық үшін кім төлейдіАжыратылатыны сіздікі, ажыратылмайтынына жалға берушінің келісімімен өтемақы төленеді (555-бап)
Мерзімінен бұрын шығуЕкі тарапқа негіздер мен ескерту мерзіміСот арқылы, әр тараптың негіздері 556-бапта
ҰзартуҚалай және қашан хабарлау керекМіндеттерін адал орындаған жалға алушының жаңа мерзімге басым құқығы бар (557-бап)

Жалдау сомасын бұл бет бағаламайды: нарықтық мөлшерлемелер мұнда келтірілмейді. Жалға берушінің деректерін алдын ала тексеріңіз: бизнес-сәйкестендіру нөмірі (БСН; орысша БИН) бойынша контрагентті қалай тексеру керектігін және шартқа қандай банк деректемелерін жазатынын қараңыз.

ЖК үшін жазбаша шарт міндетті ме?

Редакцияның қорытындысы: иә, міндетті деп есептеңіз. АК 544-бабы жазбаша нысанды екі жағдайда талап етеді: мерзім бір жылдан асқанда және кемінде бір тарап заңды тұлға болғанда, бұл жағдайда мерзіміне қарамайды. Азаматтар арасында бір жылға дейінгі (бір жылды қоса алғанда) шартқа ауызша нысанға жол беріледі, бірақ ЖК бөлек аталмайды.

Қорытындының негізі — Азаматтық кодекстің Жалпы бөлімі, 152-бап. Ол кәсіпкерлік қызмет барысындағы мәмілелерге, егер мәмілелердің жекелеген түрлеріне өзгеше арнайы көзделмесе, жазбаша нысанды талап етеді. Сондай-ақ 100 айлық есептік көрсеткіштен (АЕК; орысша МРП) асатын мәмілелерге де талап етеді: 2026 жылы бұл 432 500 ₸, жасалған кезде орындалатын мәмілелер бұған кірмейді. Бұл сома — норма, жалдау бағасы емес.

Жеке тұлғадан жалдаған кезде осы нормалардың қалай үйлесетіні туралы түсіндірме таппадық. Жазбаша нысан болмаса, дау кезінде мәмілені және оның талаптарын куәлардың айғақтарымен растауға болмайды (153-бап).

Жалға беруші жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС; орысша ТОО) болса, жазбаша шарт кез келген жағдайда міндетті. Тараптың мәртебесін оның тіркеу деректерінен көресіз.

Шартқа төлем құжаттары да қажет: төлемнің кешігуі туралы дауда өзара есеп айырысуды салыстыру актісі пайдалы болады. ЖК-ға арналған басқа үлгілер «Құжаттар» бөлімінде жиналған.

Жалдау шартын қай мерзімнен бастап тіркейді?

Заң бойынша кемінде бір жылдық жалдау тіркеледі. Дереккөздер бұл шекті әр түрлі айтады, айырма бір ғана жағдайға, дәл 12 айлық шартқа қатысты.

  • № 310-III Заң, 5-баптың 1) тармақшасы: пайдалану құқығы, оның ішінде жалдау, «на срок не менее одного года» (кемінде бір жыл мерзімге) тіркеледі. 8-баптың 4) тармақшасы бойынша бір жылдан қысқа жалдау міндетті тіркелмейді.
  • Alatau City Bank: банктің алкоголь лицензиясы туралы мақаласында былай делінген: «В случае заключения его сроком более года нужна обязательная регистрация договора в правовом кадастре» (бір жылдан астам мерзімге жасалса, шартты құқықтық кадастрда міндетті түрде тіркеу керек).

Негізгі дереккөз — заң мәтіні (орысша мәтін), сондықтан дәл бір жылдық шарт та тіркелуге тиіс деп есептейміз. Бұл шекті жазбаша нысанмен шатастырмаңыз: онда шек басқа, «бір жылдан астам».

Тіркеу ақысы мен мерзімін келтірмейміз: ашық дереккөздерден растай алмадық, egov.kz порталындағы қызмет карточкасы ашылмады. Тіркелмеген жалдаудың салдарын да сол себепті сипаттамаймыз. Тәртібін egov.kz порталынан немесе «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясынан нақтылаңыз.

Шарттан мерзімінен бұрын қалай шығуға болады?

Мерзімі белгіленбеген шартта басқа тарапты 3 ай бұрын ескерту жеткілікті, егер заңда не шартта өзгеше белгіленбесе (АК 545-бабының 2-тармағы). Мерзімді шарт мерзімінен бұрын 556-баптағы негіздер бойынша сот арқылы бұзылады, сондықтан шығу тәртібін жалға алушы мәтінге тікелей жазғаны дұрыс.

Жалға беруші 556-бап бойынша шартты сот арқылы мерзімінен бұрын бұзуды талап ете алады, егер сіз:

  1. жазбаша ескертуге қарамастан шарт талаптарын немесе үй-жайдың мақсатын елеулі түрде бұзсаңыз;
  2. үй-жайды елеулі түрде нашарлатсаңыз;
  3. белгіленген мерзім өткен соң екі реттен артық ақы төлемесеңіз;
  4. шарт бойынша күрделі жөндеу сізге жүктелсе, оны жасамасаңыз.

Бұған дейін жалға беруші түзетуге ақылға қонымды мерзім беруге тиіс. 556-баптың 1-тармағынан шығатын қорытынды: осы негіздер бойынша шартты бұзуға жалға берушінің бір хаты жетпейді, сот керек. «Екі реттен артық» деген шек алғашқы екі кешігуді зиянсыз етпейді: әрқайсысы шарт талабын бұзу болып қала береді.

Жалға алушы да шартты бұзуды талап ете алады (556-баптың 3-тармағы): жалға беруші үй-жайды бермесе немесе пайдалануға кедергі жасаса, өзіне жүктелген күрделі жөндеуді жасамаса, не ескертпеген жасырын кемшіліктері бар үй-жай берсе. Үй-жай жалға алушының кінәсінсіз жарамсыз болып қалғанда да солай.

ЖК-ны Kaspi арқылы жабуды жоспарласаңыз да, осы 3 айды ескеріңіз: сол кезеңдегі жалдау ақысы есепте қалады.

Шарт мерзімі біткенде не болады?

Екі ереже екі түрлі жағдайға арналған. Сіз үй-жайды пайдалана берсеңіз және жалға беруші қарсы болмаса, шарт сол талаптармен белгіленбеген мерзімге жаңартылады, ал одан бас тарту үшін 3 ай бұрын жазбаша ескерту керек (АК 558-бап).

Ресми түрде жаңа мерзімге қалғыңыз келсе, міндеттерін адал орындаған жалға алушының басқа жағдайлар тең болғанда басым құқығы бар, егер өзгеше көзделмесе (557-баптың 1-тармағы). Ұзартқыңыз келетінін жазбаша хабарлайсыз. Хабарлау мерзімін шартқа жазыңыз, сонда кейін ол туралы дауласпайсыз.

Қосалқы жалдауды бөлек қараңыз: негізгі шарт мерзімінен бұрын тоқтатылса, өзгеше көзделмесе, қосалқы жалдау да тоқтатылады (560-бап). Үй-жайды өзіңіз басқа жалға алушыдан алып отырсаңыз, одан жалға берушінің келісімін растауды сұраңыз: мұндай келісімсіз қосалқы жалдауға жол берілмейді (551-бап).

Үй-жайда ЖШС-тің заңды мекенжайы болса, не керек?

ЖШС үшін шарт тіркеумен байланысты. Заңды тұлғаның орналасқан жері — оның тұрақты жұмыс істейтін органының мекенжайы, ол құрылтай құжаттарында толық пошталық мекенжайымен көрсетіледі (АК 39-бап, серіктестіктер туралы заңның 5-бабы). Мекенжай ауысқанда ЖШС тіркеуші органға хабарлауға міндетті. Шағын және орта бизнестің (ШОБ; орысша МСБ) заңды тұлғасы мекенжайын жылжымайтын мүлік меншік иесінің келісімімен ғана ауыстырады, келісім электрондық цифрлық қолтаңбамен (ЭЦҚ; орысша ЭЦП) расталады (№ 2198 Заңның 14-2-бабы, орысша мәтін).

Келісімді меншік иесі береді, ол жалға берушіңіз болмауы да мүмкін. Үй-жайды басқа жалға алушы берсе, шартқа қол қоймас бұрын меншік иесінің келісімі туралы уағдаласыңыз. Заңды тұлға мекенжайында бір жылдан астам болмаса, бұл сот арқылы тарату негізі болады (АК 49-бабының 2-тармағының 3) тармақшасы).

Компанияны іске қосу туралы толығырақ ЖШС қалай ашылады нұсқаулығында және ЖШС жарғысы материалында жазылған. ЖК үшін бұл нормаға сүйенбейміз: ЖК мекенжайы туралы ЖК ашу жолын қараңыз.

Жалдау ЖК салығына қалай әсер етеді?

Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимінде (орысша упрощёнка) ешқалай әсер етпейді: жалдау ақысы салық базасын азайтпайды, себебі салық салу объектісі шығыстар есепке алынбаған табыс болып табылады (Салық кодексі, 724-баптың 1-тармағы). Бұл редакцияның жалпы нормадан шығарған қорытындысы, жалдау туралы бөлек түсіндірме таппадық. Жалдау ақысы көп, ал маржа төмен болса, салық пайдамен бірге азаймайды; сандарды оңайлатылған режим калькуляторынан тексеріңіз.

Жеке тұлғадан жалдау кезіндегі салық міндеттерін бұл бет қарамайды, бұл сұрақты бухгалтерге қойыңыз. Жалға беруші ЖК немесе ЖШС болса, құжат айналымы жалпы ережелерге бағынады: электрондық шот-фактураның (ЭШФ; орысша ЭСФ) 2026 жылғы ережелерін қараңыз.

Жалдау кезінде қандай қиындықтар жиі кездеседі?

Төмендегі белгілердің көбі шартта жазылмаған бір тармақтан басталады.

Үй-жайды жалдау шартындағы қиындықтар: белгі, себеп, шешім, 2026
БелгіСебепШешім
Жалға беруші шарт жоқ дейдіМәтінде объект туралы дерек жоқ (АК 542-бап)Мекенжайын және үй-жай деректерін толықтырып, қайта қол қою
«Бір айдан кейін шығыңыз» дейдіМерзім көрсетілмеген, шарт мерзімі белгіленбеген; ескерту мерзімі 3 ай (545-бап)545-бапқа сілтеме жасап, мерзімді жазбаша бекіту
Шатыр ағып тұр, жалға беруші өз есебіңізден жөндеуді талап етедіӘдепкі бойынша күрделі жөндеу жалға берушіде (552–553-баптар), кемшіліктер де соған жүктеледі (548-бап)Жоюды немесе ақыны азайтуды жазбаша талап ету; өз шартыңызды тексеру
Төлемге байланысты шартты бұзу туралы талап арызЕкі реттен артық кешіктіру (556-бап)Мерзімінде төлеу, төлемдерді актімен салыстыру, бұзушылықты ақылға қонымды мерзімде түзету
Шығып кеткен соң аралық қабырғаның ақысы қайтарылмадыЖалға берушінің келісімінсіз жасалған ажыратылмайтын жақсартуларЖұмысқа дейін жазбаша келісім алу (555-бап)
Шарт дәл 12 айға жасалған, тіркеу артық деп саналдыЗаңда: кемінде бір жыл (№ 310-III Заң, 5-бап); «бір жылдан астам» деген тұжырым банк мақаласында барЗаңды басшылыққа алып, құқықты құқықтық кадастрда тіркеу

Бизнес жүргізуге қатысты басқа тақырыптар «Өз ісің» бөлімінде жиналған.

Келесі қадам

Жиі қойылатын сұрақтар

Үй-жайды жалдау шартын тіркеу керек пе?
№ 310-III Заң бойынша кемінде бір жылға жасалған жалдау тіркеледі, бір жылдан қысқа жалдау міндетті тіркелмейді. Alatau City Bank мақаласында шек бір жылдан астам шарт деп сипатталған. Дәл 12 айлық шартта заң мәтінін басшылыққа алыңыз. Тіркеу ақысы мен мерзімін egov.kz порталынан немесе «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясынан нақтылаңыз.
Мен ЖК болсам, ал жалға беруші жеке тұлға болса, жазбаша шарт міндетті ме?
Редакцияның қорытындысы: иә, міндетті деп есептеңіз. Азаматтық кодекстің 544-бабы азаматтар арасында бір жылға дейінгі (бір жылды қоса алғанда) шартқа ауызша нысанға жол береді, бірақ онда ЖК аталмайды, ал 152-бап өзгеше арнайы көзделмесе, кәсіпкерлік қызметтегі мәмілелерге жазбаша нысанды талап етеді. Жазбаша нысан болмаса, дау кезінде куәларға сілтеме жасауға болмайды (153-бап).
Жалға алынған үй-жайдың бір бөлігін қосалқы жалға беруге бола ма?
Тек жалға берушінің келісімімен (Азаматтық кодекс, 551-баптың 1-тармағы). Негізгі шарт мерзімінен бұрын тоқтатылса, өзгеше көзделмесе, қосалқы жалдау да тоқтатылады (560-бап).
Жалға алынған үй-жайды кім жөндейді?
Шартта жазылмаса, күрделі жөндеуді жалға беруші жасайды, ағымдағы жөндеу мен күтіп ұстауды жалға алушы төлейді (Азаматтық кодекс, 552–553-баптар). Бұл талапты шартпен өзгертуге болады, сондықтан кім не жасайтынын бөлек тармаққа жазған дұрыс.
Шарт мерзімі бітті, ал мен үй-жайда жұмысты жалғастырып жатырмын. Шарт не болады?
Жалға беруші қарсы болмаса, шарт сол талаптармен белгіленбеген мерзімге жаңартылған болып есептеледі. Одан шығу үшін басқа тарапты 3 ай бұрын жазбаша ескерту керек (Азаматтық кодекс, 558-бап).
Оңайлатылған режимде жалдау ақысын табыстан шегеруге бола ма?
Жоқ. Оңайлатылған режимде салық салу объектісі шығыстар есепке алынбаған табыс болып табылады (Салық кодексі, 724-баптың 1-тармағы), сондықтан жалдау ақысы салық базасын азайтпайды. Бұл жалпы нормадан шығатын қорытынды, жалдау туралы бөлек түсіндірме таппадық.

Дереккөздер

Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.

  1. ҚР Азаматтық кодексі (Ерекше бөлім): 540, 542, 544–546, 548, 551–553, 555–558, 560-баптар (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 21 қазан
  2. Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы ҚР № 310-III Заңы: 5-баптың 1) тармақшасы, 8-баптың 4) тармақшасы (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 12 шілде
  3. Alatau City Bank: жалдау шартын бір жылдан астам мерзімге жасағанда тіркеу туралы тұжырым (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 6 қараша
  4. ҚР 2026 жылғы Салық кодексі: 724-баптың 1-тармағы (оңайлатылған режимде салық салу объектісі) · тексерілді 2026 жылғы 15 қыркүйек
  5. Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы ҚР № 2198 Заңы: 14-2-бап (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
  6. Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілікті серіктестіктер туралы ҚР Заңы: 5-бап, орналасқан жері (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
  7. ҚР Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім): 39-баптың 1–2-тармақтары, 49-баптың 2-тармағының 3) тармақшасы, 152–153-баптар · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан

Осы тақырыпқа қатысты