ҚР-да өз еркімен жұмыстан шығу: өтініш, мерзімдер және есеп айырысу
Не өзгерді
2027 жылғы сомалар бюджет жобасы бойынша қосылды: АЕК 4 325 ₸ орнына 4 693 ₸, ЕТЖ — екі мән (жоба 85 000 ₸, тапсырма 110 000 ₸); 2026 жылғы сомалар жыл соңына дейін сақталды.

Қысқаша
- ҚР-да өз еркімен жұмыстан шығу үшін қызметкер жұмыс берушіні кемінде 1 ай бұрын хабардар етеді (ЕК 56-бап). Еңбек шарты ұзағырақ мерзім белгілеуі мүмкін.
- Бір ай толмай кетуге жұмыс берушінің жазбаша келісімімен болады, ал жұмыс беруші шарт талаптарын орындамаса — хабарламадан бері 7 жұмыс күні өткен соң, 3 жұмыс күні бұрын ескертіп.
- Ескерту мерзімі өтпегенше хабарламаны кері қайтарып алуға болады.
- Барлық ақшаны — жалақы мен пайдаланылмаған демалыс үшін өтемақыны — жұмыс беруші шарт тоқтатылғаннан кейін 3 жұмыс күнінен кешіктірмей төлейді (113-бап); бұйрықтың көшірмесін ол шыққан күннен бастап 3 жұмыс күні ішінде табыс етеді (61-бап).
- ЕТЖ 85 000 ₸ бойынша демалыс өтемақысы: 2026 жылғы 30 қыркүйекте жұмыстан шыққанда 12 пайдаланылмаған күн үшін 1 020 000 ÷ 247 × 8 жұмыс күні = 33 036,44 ₸.
Қазақстанда өз еркімен жұмыстан шығу үшін қызметкер жұмыс берушіні кемінде 1 ай бұрын хабардар етеді (Еңбек кодексі (ЕК), 56-бап; орысша мәтін). Күнделікті «жұмыстан шығу туралы өтініш» деп аталатын құжат кодекстің орысша мәтінінде уведомление (хабарлама) деп аталады. Бір ай толмай кетуге жұмыс берушінің жазбаша келісімімен болады, ал жұмыс беруші шарт талаптарын орындамаса — 3 жұмыс күнінен кейін. Мерзім өтпегенше хабарламаны кері қайтарып алуға болады. Шарт тоқтатылғаннан кейін жұмыс беруші 3 жұмыс күні ішінде барлық соманы, оның ішінде пайдаланылмаған демалыс үшін өтемақыны төлейді; бұйрықтың көшірмесін ол шыққан күннен бастап 3 жұмыс күні ішінде табыс етеді. Өтініш үлгісі — төменде.
2027 жылғы сомалар. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап АЕК 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасы бойынша 4 693 ₸ (2026 жылы — 4 325 ₸); түпкілікті мәні заңға қол қойылғаннан кейін белгілі болады. Осы беттегі АЕК-ке байланысты сомалар:
| Көрсеткіш | 2026 | 2027 (жоба) |
|---|---|---|
| 1 АЕК | 4 325 ₸ | 4 693 ₸ |
| 60 АЕК | 259 500 ₸ | 281 580 ₸ |
2027 жылғы ЕТЖ: бюджет жобасында — 85 000 ₸, ал Президент 2026 жылғы 28 қазандағы Жолдауында оны 110 000 ₸-ге дейін көтеруді тапсырды; нақты сома бюджет туралы заңға байланысты.
| Көрсеткіш | 2026 | 2027: бюджет жобасы | 2027: Президент тапсырмасы |
|---|---|---|---|
| 1 ЕТЖ | 85 000 ₸ | 85 000 ₸ | 110 000 ₸ |
Өз еркімен жұмыстан шығу туралы өтінішті қалай жазу керек?
Жазбаша — сонда хабарлама берілген күн тіркеледі, ал бір ай содан бастап саналады. Мәтінде кімге және кімнен екенін, шартты өз бастамаңызбен бұзатыныңызды, қай күннен екенін көрсетіп, қол қою жеткілікті.
Өтініш (хабарлама) үлгісі
Кімге: «______» ЖШС басшысына / ЖК ______ (Т. А. Ә.) Кімнен: ______ (қызметкердің лауазымы, Т. А. Ә.)
Қызметкердің бастамасы бойынша еңбек шартын бұзу туралы хабарлама
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 56-бабына сәйкес 20__ жылғы «__» ______ № ___ еңбек шартын өз бастамам бойынша бұзатынымды хабарлаймын. Соңғы жұмыс күні — 2026 жылғы «__» ______.
[Бір ай толмай кету нұсқасы:] Еңбек шартын ескерту мерзімі өткенге дейін — 2026 жылғы «__» ______ бастап бұзуға жазбаша келісім беруіңізді сұраймын.
Күні ______ Қолы ______
Мерзім дұрыс күннен басталуы үшін өтінішті былай тапсырыңыз:
- Екі дана дайындаңыз, біреуін жұмыс берушіге беріңіз.
- Өз данаңызға қабылдағаны туралы күні мен қолы бар белгі қойдырыңыз. Орнында бас тартса, хабарламасы бар тапсырыс хатпен жіберіңіз.
- Қабылданған күннен бір айды санаңыз — шарт ұзағырақ мерзім талап етпесе, бұл соңғы жұмыс күні.
Жұмыс беруші үшін дәл осы құжат шартты тоқтату туралы бұйрыққа негіз болады. Қабылдау туралы бұйрық қалай құрылатыны және оның жұмыстан босату туралы бұйрыққа ұқсастығы жұмысқа қабылдау туралы бұйрық үлгісінде көрсетілген.

Бір ай жұмыс істеу міндетті ме және оны күтпей кетуге бола ма?
Жалпы ереже бойынша — бір ай; азырақ — жұмыс берушінің келісімімен немесе ол шарт талаптарын орындамағанда. Жолдарды салыстырыңыз:
| Жол | Мерзім | Не қажет | Норма |
|---|---|---|---|
| Өз еркімен | Кемінде 1 ай (шарт ұзағырақ мерзім беруі мүмкін) | Жұмыс берушіге хабарлама | ЕК 56-бап, 1-тармақ |
| Өз еркімен, мерзімінен бұрын | Кез келген күн | Жұмыс берушінің жазбаша келісімі | ЕК 56-бап |
| Жұмыс беруші шарт талаптарын орындамайды | 3 жұмыс күні | Хабарлама; одан бері 7 жұмыс күні өтті | ЕК 56-бап |
| Тараптардың келісімі бойынша | Келісілген күн | Екінші тараптың жауабы — 3 жұмыс күні ішінде | ЕК 50-бап |
Тараптардың келісімі — екі тарап та еңбек қатынасын тез тоқтатқысы келгенде балама жол. ЕК мұндай жағдайда міндетті өтемақы қарастырмайды: мөлшері — келісім бойынша. Жұмыстан кетудің себебі жұмыс берушінің бұзушылықтары болса, қызметкердің жұмыстан айырылуына байланысты өтемақыға — бір айлық орташа жалақыға құқығы бар (131-бап).
Материалдық жауапты қызметкерлер үшін шарттың аяқталған күні — істерді қабылдау-беру аяқталған күн.
49-бап па, 56-бап па: өтініште қайсысына сілтеме жасау керек?
Өтініште — 56-бапқа. 49-бап — шартты тоқтату негіздерінің жалпы тізбесі, қызметкердің бастамасы — соның бір жолы ғана. Тәртібі — бір ай, кері қайтарып алу, мерзімінен бұрын кету — дәл 56-бапта жазылған.
«Өз еркімен жұмыстан шығу 49-бап» деген іздеулер осы екі норманы шатастырудан туады. Бұйрықта жұмыс беруші Еңбек кодексі бойынша негізді көрсетеді. Маңызды шекара: ауру мен демалыс кезінде жұмыстан шығаруға тыйым (53-бап) тек жұмыс берушінің бастамасына қатысты. Ауру туралы толығырақ — еңбекке уақытша жарамсыздық парағы туралы жұмыс берушіге арналған жадынамада. Жұмыс берушінің бастамасымен жұмыстан шығару негіздері — 52-баптың 25 тармақшасы — ескерту мерзімдері өзгеше бөлек рәсім.
Соңғы күні жұмыс беруші не істейді?
Шартты тоқтатуды үш әрекетпен ресімдейді, әрқайсысына — 3 жұмыс күні:
- Бұйрық — ЕК бойынша негізі көрсетілген еңбек шартын тоқтату туралы. Көшірмесі шыққан күннен бастап 3 жұмыс күні ішінде қызметкерге табыс етіледі немесе хабарламасы бар тапсырыс хатпен жіберіледі (61-бап).
- ЕСУТД. Тоқтату туралы мәліметтер еңбек шарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесіне (орысша ЕСУТД) шарт тоқтатылған күннен бастап 3 жұмыс күнінен кешіктірілмей енгізіледі (№ 353 Қағидалардың 12-тармағы). Осыдан кейін жазбаны тек Еңбек министрлігі арқылы түзетуге болады. Электрондық шарт қалай жұмыс істейтіні Enbek.kz арқылы еңбек шарты нұсқаулығында талданған.
- Түпкілікті есеп айырысу — шарт тоқтатылғаннан кейін 3 жұмыс күнінен кешіктірілмей (113-баптың 4-тармағы). Ескерту мерзімі өткен соң қызметкер жұмысты тоқтатуға құқылы, ал жұмыс беруші құжаттар мен ақшаны беруге міндетті (56-баптың 5-тармағы).
Түпкілікті есеп айырысу неден тұрады?
Соңғы айдағы жұмыс істеген күндер үшін жалақыдан және пайдаланылмаған демалыс күндері үшін өтемақыдан (96-бап). Кәдімгі өз еркімен шыққанда жұмыстан айырылуына байланысты өтемақы төленбейді — тек қызметкер жұмыс берушінің бұзушылықтарына байланысты кетсе.
Демалыс өтемақысы Орташа жалақыны есептеудің бірыңғай қағидаларының (№ 908 бұйрық; орысша мәтін) 15-тармағы бойынша есептеледі: пайдаланылмаған күнтізбелік күндер жұмыстан шыққаннан кейінгі келесі жұмыс күнінен бастап шартты түрде күнтізбе бойынша саналады да, осы аралықтың жұмыс күндері орташа күндік жалақымен төленеді. Төмендегі бірінші мысал ең төменгі жалақыдан (ЕТЖ) алынған — 85 000 ₸.
| Көрсеткіш | ЕТЖ мысалы | Ауырған кезі бар мысал |
|---|---|---|
| Айлықақы (орысша оклад) | 85 000 ₸ | 400 000 ₸ |
| Жұмыстан шығу күні | 30.09.2026 | 30.09.2026 |
| Есеп айырысу кезеңі | 01.10.2025–30.09.2026, 247 жұмыс күні | сол кезең, сәуірдегі 5 күн парақ шегерілгенде — 242 |
| Кезеңдегі жалақы | 1 020 000 ₸ | 4 709 090,91 ₸ |
| Орташа күндік жалақы | 4 129,55 ₸ | 19 459,05 ₸ |
| Пайдаланылмаған демалыс күндері | 12 → 01.10–12.10.2026 | 12 → 01.10–12.10.2026 |
| Аралықтағы жұмыс күндері | 8 | 8 |
| Өтемақы (есептелді) | 33 036,44 ₸ | 155 672,43 ₸ |
Кестедегі орташа күндік жалақы тиынға дейін дөңгелектенген; өтемақы дөңгелектенбеген шамадан есептеледі (1 020 000 ÷ 247 = 4 129,555 ₸), сондықтан қолмен көбейткенде бірнеше тиын айырма шығуы мүмкін.
Өз жағдайыңызды демалыс ақысының калькуляторындағы жұмыстан шыққандағы өтемақы режимінде тексеруге болады. Орташа күндік жалақы мен алып тасталатын күндер демалыс ақысын қалай есептеу керек нұсқаулығында толық талданған. Өтемақы мен жалақыдан ұсталатын төлемдер — қызметкер үшін салықтар нұсқаулығының ережелері бойынша.
Демалыстың қанша күні қалғанын Бірыңғай қағидалар есептемейді. Сан жұмыс берушінің есебінен алынады; «айына пәлен күн» деген пропорция біз жинаған нормаларда заң талабы ретінде кездеспейді.
Жұмыстан шыққандағы есеп кешіктірілсе не болады?
Жұмыс беруші өсімпұл төлейді — кешіктірілген әр күнтізбелік күн үшін Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесінің 1,25 еселенген мөлшерінде (113-баптың 4-тармағы). Бұған қоса, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің (ӘҚБтК) 87-бабы еңбек заңнамасында белгіленген мерзімде жалақы төлемегені үшін жазалайды: шағын бизнеске — 60 айлық есептік көрсеткіш (АЕК), яғни АЕК 4 325 ₸ болғанда 259 500 ₸, лауазымды тұлғаға — 30 АЕК, қайталанса — тиісінше 80 және 60 АЕК.
| Белгі | Себеп | Шешім |
|---|---|---|
| Жұмыс беруші өтінішті «қабылдамады» | Алғаны туралы белгі жоқ | Хабарламасы бар тапсырыс хатпен жіберу |
| Екі ай жұмыс істеуді талап етеді | Еңбек шартында солай жазылған | Шартты тексеру; ЕК шарт бойынша ұзағырақ мерзімге жол береді |
| Бір аптадан кейін есеп түспеді | 113-баптағы мерзім өткізілген | Төлемді және әр күнге өсімпұлды талап ету |
| Өтемақы 29,3 бойынша есептелген | Ресейлік формула қолданылған | Жұмыс күндері бойынша қайта есептеу (Қағидалардың 15-тармағы) |
| ЕСУТД-де жұмыстан шығу көрінбейді | Жұмыс беруші мәліметті енгізбеген | Мерзім — 3 жұмыс күні; жазбаша еске салу |
Ескерте кетейік: мысалдар бес күндік аптаға және бірдей айлықақыға арналған. Жұмыстан шыққан соң өзіңізге жұмыс істегіңіз келсе, ЖК-ны қалай ашу керек нұсқаулығынан бастаңыз; қайтадан адам жалдағыңыз келсе, шарттың міндетті талаптары — еңбек шарты туралы материалда. Кәсіпкерлерге арналған басқа тақырыптар — «Өз ісің» бөлімінде. Нормалар 2026 жылғы 30 қазанда салыстырылды.
Келесі қадам
- ҚұжаттарЖК мен ЖШС-ке арналған құжаттар 2027: Қаржы министрінің № 562 бұйрығы бекіткен бланкілер, еркін нысандағы…
- 2027 жылғы қызметкер үшін салықтар мен жарналар: толық есеп2027 жылы қызметкер үшін салықтар мен жарналар: ЖТС, МЗЖ, МӘМС, ЖМЗЖ 4,5%, ӘА және әлеуметтік салық 300 000 ₸…
- Демалыс ақысының калькуляторы 2026Демалыс ақысының калькуляторы 2026: № 908 Қағидалар бойынша жұмыс күндерімен есептеу, мереке күндері, жұмыстан…
- ЖК-ның салық күнтізбесі 2026–2027Салық күнтізбесі 2027, Қазақстан: 910, 220, 200 және 100 нысандарын тапсыру мен салық төлеу мерзімдері…
Жиі қойылатын сұрақтар
ҚР-да өз еркімен жұмыстан шығу туралы өтінішті неше күн бұрын беру керек?
Бір айды күтпей өз еркімен жұмыстан шығуға бола ма?
49-бап па, 56-бап па?
Өтініш бергеннен кейін райдан қайтуға бола ма?
Дереккөздер
Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.
- ҚР 23.11.2015 № 414-V Еңбек кодексі: 49, 50, 52–54, 56, 61, 96, 113, 131-баптар (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 13 қазан
- Орташа жалақыны есептеудің бірыңғай қағидалары, 30.11.2015 № 908 бұйрық: 4, 7, 8, 15-тармақтар; 28.05.2026 № 208 бұйрықтың редакциясы (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 30 қазан
- Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің (ЕХӘҚМ; орысша МТСЗН) 03.09.2020 № 353 бұйрығымен бекітілген еңбек шарты туралы мәліметтерді ЕСУТД-ге беру қағидалары: 12-тармақ (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 13 қазан
- ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі: 87-бап · тексерілді 2026 жылғы 13 қазан
- ЕХӘҚМ-нің 2026 жылға арналған жұмыс уақыты балансы (өндірістік күнтізбе), 29.06.2026 редакциясы; айлар бойынша және 2025 жылғы баланс — «Параграф» АЖ жарияланымдары (prg.kz) бойынша · тексерілді 2026 жылғы 3 қараша
- 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасы: 2027 жылғы АЕК — 4 693 ₸, ЕТЖ — 85 000 ₸ (жоба, қабылданбаған) · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
- Президенттің 28.10.2026 Жолдауы: 2027 жылғы 1 қаңтардан ЕТЖ-ні 110 000 ₸-ге дейін көтеру тапсырмасы · тексерілді 2026 жылғы 5 қараша
Осы тақырыпқа қатысты
- ҚР-да қызметкерді жұмыстан шығару: негіздер, тәртіп, есеп
- Enbek.kz-тегі электрондық еңбек шарты: қалай тіркеуге, табуға және бұзуға болады
- 2027 жылы Қазақстанда демалыс ақысын қалай есептеуге болады: формула және мысалдар
- ЖК алғашқы қызметкерді қалай жалдайды: құжаттар мен салықтар
- 2027 жылғы еңбекке уақытша жарамсыздық парағы: кім және қанша төлейді