ZhasPro

ҚР-да қызметкерді жұмыстан шығару: негіздер, тәртіп, есеп

Не өзгерді

Жаңа бет: ҚР Еңбек кодексі бойынша жұмыс берушінің тарапынан жұмыстан шығару тәртібі, 2027 жылғы демалыс өтемақысының мысалы.

Қысқаша

  • Қазақстанда қызметкерді тек Еңбек кодексінің 49-бабындағы 9 негіздің бірімен шығаруға болады; жұмыс берушінің бастамасы — 52-баптағы 25 жағдай.
  • Тарату және қысқарту кезінде қызметкерге кемінде 1 ай бұрын ескертеді және 1 айлық орташа жалақы мөлшерінде өтемақы төлейді (53, 131-баптар).
  • Жұмыс берушінің бастамасымен ауру парағы мен демалыс кезінде шығаруға болмайды (таратудан, тағы үш негізден және 52-баптың 1-1-тармағындағы жағдайлардан басқа).
  • Бұйрықтың көшірмесі, ЕСУТД-ға мәлімет және түпкілікті есеп айырысу — әрқайсысы 3 жұмыс күнінен кешіктірілмейді.

Қазақстанда қызметкерді тек Еңбек кодексінің (ЕК) 49-бабындағы негіздердің бірімен жұмыстан шығаруға болады: тараптардың келісімі, шарт мерзімінің бітуі, жұмыс берушінің немесе қызметкердің бастамасы және тағы бес жағдай. Әр негіздің өз тәртібі бар: қысқартуда — бір ай бұрын ескерту және өтемақы, жұмысқа келмегенде — түсініктеме және тәртіптік мерзімдер. Барлығына ортақ: ЕК бойынша негізі көрсетілген бұйрық, содан кейін 3 жұмыс күні ішінде үш әрекет — бұйрық көшірмесі, ЕСУТД-ға мәлімет және түпкілікті есеп айырысу. Қызметкер өзі кетсе, тәртіп қарапайым — өз еркімен жұмыстан шығу нұсқаулығын қараңыз.

ЕК бойынша жұмыстан шығару негіздері

ЕК 49-бабы бойынша еңбек шартын тоқтатудың тоғыз негізі
№НегізТәртібі
1Тараптардың келісімі50-бап
2Еңбек шарты мерзімінің бітуі51-бап
3Жұмыс берушінің бастамасы52–54-баптар
4Басқа жұмыс берушіге ауысу49-бап 4-тармақша
5Қызметкердің бастамасы56-бап
6Тараптардың еркіне байланысты емес мән-жайлар49-бап 6-тармақша
7Қызметкердің еңбек қатынастарын жалғастырудан бас тартуы49-бап 7-тармақша
8Сайланбалы жұмысқа ауысу49-бап 8-тармақша
9Еңбек шартын жасасу талаптарының бұзылуы49-бап 9-тармақша

Тараптардың келісімінде бастамашы хабарлама жібереді, екінші тарап 3 жұмыс күні ішінде жазбаша жауап береді (50-бап). Бұл жағдайда өтемақыны кодекс белгілемейді — мөлшері келісіледі. Мерзімді шарт мерзімі біткенде тоқтатылады (51-бап).

Жұмыс берушінің бастамасы: жиі кездесетін негіздер

Жұмыс берушінің бастамасымен шығару: шарты, ескерту мерзімі, өтемақы
Негіз (52-бап 1-тармақ)ШартыЕскертуӨтемақы
Тарату, ЖК қызметін тоқтатутарату туралы шешім1 ай1 айлық орташа жалақы
Қысқартуқысқарту туралы бұйрық1 ай1 айлық орташа жалақы
Өндіріс көлемінің төмендеуібөлімше жабылады, ауыстыру мүмкін емес15 жұмыс күні2 айлық орташа жалақы
Сынақ мерзімінен өтпеусебебі көрсетілген хабарлама (37-бап)—жоқ
Қатарынан 3 сағат және одан көп жұмысқа келмеутәртіптік жаза тәртібі—жоқ
Мас күйінде болумедициналық қорытынды—жоқ

Кімді шығаруға болмайды. Жұмыс берушінің бастамасымен — ауру парағы мен демалыс кезінде ешкімді (таратудан, тағы үш негізден және 52-баптың 1-1-тармағынан басқа, 54-бап 1-тармақ). Қысқарту мен өндіріс көлемі төмендегенде — анықтама берген жүкті әйелдерді, 3 жасқа дейінгі баласы бар әйелдерді, 14 жасқа дейінгі баланы (мүгедектігі бар баланы — 18 жасқа дейін) жалғыз тәрбиелейтін ата-ананы (54-бап 2-тармақ).

Жұмыстан шығару тәртібі: жұмыс берушінің қадамдары

Қадамдар ретімен

  1. Қадам 1

    49 немесе 52-баптан негізді таңдаңыз және 54-баптағы тыйымдарды тексеріңіз: ауру парағы, демалыс, жүктілік, 3 жасқа дейінгі бала.

  2. Қадам 2

    Қажет болса, ескертуді қолхатпен тапсырыңыз: тарату мен қысқартуда — 1 ай, өндіріс көлемі төмендегенде — 15 жұмыс күні.

  3. Қадам 3

    Тәртіптік негізде жазбаша түсініктеме талап етіңіз; 2 жұмыс күнінен кейін түсініктеме болмаса — акт жасаңыз (65-бап 2-тармақ).

  4. Қадам 4

    ЕК бойынша негізі көрсетілген бұйрық шығарыңыз; көшірмесін 3 жұмыс күні ішінде тапсырыңыз немесе тапсырысты хатпен жіберіңіз (61-бап).

  5. Қадам 5

    Шарттың тоқтатылғаны туралы мәліметті ЕСУТД-ға 3 жұмыс күнінен кешіктірмей енгізіңіз (№ 353 Қағидалардың 12-тармағы).

  6. Қадам 6

    Жалақыны, демалыс өтемақысын және қажет болса жұмыстан айырылу өтемақысын 3 жұмыс күнінен кешіктірмей төлеңіз (113-бап 4-тармақ).

Тәртіптік жаза (жұмыстан шығаруды қоса) теріс қылық анықталған күннен бастап бір айдан, жасалған күннен бастап алты айдан кешіктірілмей қолданылады (66-бап). Ауру, демалыс және іссапар кезінде мерзім тоқтатыла тұрады. Бұйрықтың қалай жасалатынын жұмысқа қабылдау туралы бұйрық үлгісінен көруге болады.

Есеп айырысу және демалыс өтемақысы

Пайдаланылмаған демалыс күндері үшін өтемақы (96-бап) № 908 Бірыңғай қағидалардың 15-тармағы бойынша есептеледі: күнтізбелік күндер жұмыстан шыққаннан кейінгі келесі жұмыс күнінен бастап саналады, сол кезеңдегі жұмыс күндері орташа күндік жалақымен төленеді.

2027 жылы жұмыстан шыққанда демалыс өтемақысы: Бірыңғай қағидалардың 7, 15-тармақтары бойынша есеп
ҚадамМысал: жалақы 300 000 ₸, шығу 31.03.2027, демалыс 10 күн
Есеп айырысу кезеңі01.04.2026–31.03.2027
Жұмыс күндері190 + 56 = 246
Орташа күндік жалақы3 600 000 ÷ 246 = 14 634,15 ₸
Демалыс кезеңі1–10 сәуір 2027, 7 жұмыс күні
Өтемақы (есептелді)14 634,146 × 7 = 102 439,02 ₸

Өз жағдайыңызды демалыс ақысы калькуляторының «жұмыстан шығу» режимінде тексеріңіз; орташа жалақы туралы — демалыс ақысын есептеу нұсқаулығында. Есеп айырысу кезеңінде ауру парағы болса, оның күндері базадан алынып тасталады — жәрдемақыны ауру парағы калькуляторы есептейді. 2027 жылғы жұмыс күндері — өндірістік күнтізбе 2027 бетінде.

Есеп айырысуды кешіктірсе, 1,25 еселенген базалық мөлшерлеме негізінде есептелетін өсімпұл әр күн үшін төленеді, ал ӘҚБтК 87-бабы бойынша шағын бизнеске айыппұл — 60 АЕК (2026 жылы 259 500 ₸; 2027 жылы бюджет жобасындағы 4 693 ₸ АЕК бойынша — 281 580 ₸, заң қол қойылғаннан кейін нақтыланады). Басқа кадр тақырыптары — Қызметкерлер бөлімінде, келесі қызметкерді қабылдау — еңбек шарты туралы материалда. Нормалар 2026 жылғы 16 қарашада тексерілді.

Келесі қадам

Жиі қойылатын сұрақтар

Қызметкерге жұмыстан шығару туралы неше күн бұрын ескерту керек?
Негізге байланысты. Тарату мен қысқартуда — кемінде 1 ай (ЕК 53-бап 1-тармақ), өндіріс көлемі төмендегенде — 15 жұмыс күні, тараптардың келісімімен ескертуді төлеммен ауыстыруға болады. Еңбек немесе ұжымдық шарт мерзімді ұзартуы мүмкін.
Ауру парағындағы немесе демалыстағы қызметкерді шығаруға бола ма?
Жұмыс берушінің бастамасымен — жоқ (ЕК 54-бап 1-тармақ). Ерекшеліктер: жұмыс берушіні тарату немесе ЖК қызметін тоқтату, басшының залал келтірген бұзушылығы, еңбекке уақытша жарамсыздыққа байланысты екі айдан астам қатарынан келмеу 52-баптың 1-тармағының 23-тармақшасы және 1-1-тармағы.
Жұмыстан шығарғанда қандай төлемдер беріледі?
Істелген уақыт үшін жалақы және пайдаланылмаған демалыс күндері үшін өтемақы (96-бап) — әрқашан. Жұмыстан айырылуға байланысты өтемақы — тарату, қысқарту кезінде 1 айлық, өндіріс көлемі төмендегенде 2 айлық орташа жалақы (131-бап). Барлығы шарт тоқтатылғаннан кейін 3 жұмыс күнінен кешіктірілмей төленеді.
Есеп айырысуды кешіктірсе не болады?
Ұлттық Банктің 1,25 еселенген базалық мөлшерлемесі негізінде есептелетін өсімпұл әр күнтізбелік күн үшін төленеді (113-бап 4-тармақ). ӘҚБтК 87-бабы бойынша шағын бизнеске айыппұл — 60 АЕК: 2026 жылы 259 500 ₸, 2027 жылы бюджет жобасы бойынша АЕК 4 693 ₸ болса — 281 580 ₸.

Дереккөздер

Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.

  1. ҚР Еңбек кодексі, 2015 жылғы 23 қараша № 414-V: 37, 49–54, 56, 61, 65, 66, 96, 113, 131-баптар · тексерілді 2026 жылғы 16 қараша
  2. Орташа жалақыны есептеудің бірыңғай қағидалары, № 908 бұйрық: 7, 15-тармақтар · тексерілді 2026 жылғы 30 қазан
  3. ЕСУТД-ға еңбек шарты туралы мәліметтерді ұсыну қағидалары, ЕХӘҚМ № 353 бұйрығы: 12-тармақ · тексерілді 2026 жылғы 13 қазан
  4. ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі: 87-бап · тексерілді 2026 жылғы 13 қазан

Осы тақырыпқа қатысты