ҚР-да қызметкерді жұмыстан шығару: негіздер, тәртіп, есеп
Не өзгерді
Жаңа бет: ҚР Еңбек кодексі бойынша жұмыс берушінің тарапынан жұмыстан шығару тәртібі, 2027 жылғы демалыс өтемақысының мысалы.
Қысқаша
- Қазақстанда қызметкерді тек Еңбек кодексінің 49-бабындағы 9 негіздің бірімен шығаруға болады; жұмыс берушінің бастамасы — 52-баптағы 25 жағдай.
- Тарату және қысқарту кезінде қызметкерге кемінде 1 ай бұрын ескертеді және 1 айлық орташа жалақы мөлшерінде өтемақы төлейді (53, 131-баптар).
- Жұмыс берушінің бастамасымен ауру парағы мен демалыс кезінде шығаруға болмайды (таратудан, тағы үш негізден және 52-баптың 1-1-тармағындағы жағдайлардан басқа).
- Бұйрықтың көшірмесі, ЕСУТД-ға мәлімет және түпкілікті есеп айырысу — әрқайсысы 3 жұмыс күнінен кешіктірілмейді.
Қазақстанда қызметкерді тек Еңбек кодексінің (ЕК) 49-бабындағы негіздердің бірімен жұмыстан шығаруға болады: тараптардың келісімі, шарт мерзімінің бітуі, жұмыс берушінің немесе қызметкердің бастамасы және тағы бес жағдай. Әр негіздің өз тәртібі бар: қысқартуда — бір ай бұрын ескерту және өтемақы, жұмысқа келмегенде — түсініктеме және тәртіптік мерзімдер. Барлығына ортақ: ЕК бойынша негізі көрсетілген бұйрық, содан кейін 3 жұмыс күні ішінде үш әрекет — бұйрық көшірмесі, ЕСУТД-ға мәлімет және түпкілікті есеп айырысу. Қызметкер өзі кетсе, тәртіп қарапайым — өз еркімен жұмыстан шығу нұсқаулығын қараңыз.
ЕК бойынша жұмыстан шығару негіздері
| № | Негіз | Тәртібі |
|---|---|---|
| 1 | Тараптардың келісімі | 50-бап |
| 2 | Еңбек шарты мерзімінің бітуі | 51-бап |
| 3 | Жұмыс берушінің бастамасы | 52–54-баптар |
| 4 | Басқа жұмыс берушіге ауысу | 49-бап 4-тармақша |
| 5 | Қызметкердің бастамасы | 56-бап |
| 6 | Тараптардың еркіне байланысты емес мән-жайлар | 49-бап 6-тармақша |
| 7 | Қызметкердің еңбек қатынастарын жалғастырудан бас тартуы | 49-бап 7-тармақша |
| 8 | Сайланбалы жұмысқа ауысу | 49-бап 8-тармақша |
| 9 | Еңбек шартын жасасу талаптарының бұзылуы | 49-бап 9-тармақша |
Тараптардың келісімінде бастамашы хабарлама жібереді, екінші тарап 3 жұмыс күні ішінде жазбаша жауап береді (50-бап). Бұл жағдайда өтемақыны кодекс белгілемейді — мөлшері келісіледі. Мерзімді шарт мерзімі біткенде тоқтатылады (51-бап).
Жұмыс берушінің бастамасы: жиі кездесетін негіздер
| Негіз (52-бап 1-тармақ) | Шарты | Ескерту | Өтемақы |
|---|---|---|---|
| Тарату, ЖК қызметін тоқтату | тарату туралы шешім | 1 ай | 1 айлық орташа жалақы |
| Қысқарту | қысқарту туралы бұйрық | 1 ай | 1 айлық орташа жалақы |
| Өндіріс көлемінің төмендеуі | бөлімше жабылады, ауыстыру мүмкін емес | 15 жұмыс күні | 2 айлық орташа жалақы |
| Сынақ мерзімінен өтпеу | себебі көрсетілген хабарлама (37-бап) | — | жоқ |
| Қатарынан 3 сағат және одан көп жұмысқа келмеу | тәртіптік жаза тәртібі | — | жоқ |
| Мас күйінде болу | медициналық қорытынды | — | жоқ |
Кімді шығаруға болмайды. Жұмыс берушінің бастамасымен — ауру парағы мен демалыс кезінде ешкімді (таратудан, тағы үш негізден және 52-баптың 1-1-тармағынан басқа, 54-бап 1-тармақ). Қысқарту мен өндіріс көлемі төмендегенде — анықтама берген жүкті әйелдерді, 3 жасқа дейінгі баласы бар әйелдерді, 14 жасқа дейінгі баланы (мүгедектігі бар баланы — 18 жасқа дейін) жалғыз тәрбиелейтін ата-ананы (54-бап 2-тармақ).
Жұмыстан шығару тәртібі: жұмыс берушінің қадамдары
Қадамдар ретімен
- Қадам 1
49 немесе 52-баптан негізді таңдаңыз және 54-баптағы тыйымдарды тексеріңіз: ауру парағы, демалыс, жүктілік, 3 жасқа дейінгі бала.
- Қадам 2
Қажет болса, ескертуді қолхатпен тапсырыңыз: тарату мен қысқартуда — 1 ай, өндіріс көлемі төмендегенде — 15 жұмыс күні.
- Қадам 3
Тәртіптік негізде жазбаша түсініктеме талап етіңіз; 2 жұмыс күнінен кейін түсініктеме болмаса — акт жасаңыз (65-бап 2-тармақ).
- Қадам 4
ЕК бойынша негізі көрсетілген бұйрық шығарыңыз; көшірмесін 3 жұмыс күні ішінде тапсырыңыз немесе тапсырысты хатпен жіберіңіз (61-бап).
- Қадам 5
Шарттың тоқтатылғаны туралы мәліметті ЕСУТД-ға 3 жұмыс күнінен кешіктірмей енгізіңіз (№ 353 Қағидалардың 12-тармағы).
- Қадам 6
Жалақыны, демалыс өтемақысын және қажет болса жұмыстан айырылу өтемақысын 3 жұмыс күнінен кешіктірмей төлеңіз (113-бап 4-тармақ).
Тәртіптік жаза (жұмыстан шығаруды қоса) теріс қылық анықталған күннен бастап бір айдан, жасалған күннен бастап алты айдан кешіктірілмей қолданылады (66-бап). Ауру, демалыс және іссапар кезінде мерзім тоқтатыла тұрады. Бұйрықтың қалай жасалатынын жұмысқа қабылдау туралы бұйрық үлгісінен көруге болады.
Есеп айырысу және демалыс өтемақысы
Пайдаланылмаған демалыс күндері үшін өтемақы (96-бап) № 908 Бірыңғай қағидалардың 15-тармағы бойынша есептеледі: күнтізбелік күндер жұмыстан шыққаннан кейінгі келесі жұмыс күнінен бастап саналады, сол кезеңдегі жұмыс күндері орташа күндік жалақымен төленеді.
| Қадам | Мысал: жалақы 300 000 ₸, шығу 31.03.2027, демалыс 10 күн |
|---|---|
| Есеп айырысу кезеңі | 01.04.2026–31.03.2027 |
| Жұмыс күндері | 190 + 56 = 246 |
| Орташа күндік жалақы | 3 600 000 ÷ 246 = 14 634,15 ₸ |
| Демалыс кезеңі | 1–10 сәуір 2027, 7 жұмыс күні |
| Өтемақы (есептелді) | 14 634,146 × 7 = 102 439,02 ₸ |
Өз жағдайыңызды демалыс ақысы калькуляторының «жұмыстан шығу» режимінде тексеріңіз; орташа жалақы туралы — демалыс ақысын есептеу нұсқаулығында. Есеп айырысу кезеңінде ауру парағы болса, оның күндері базадан алынып тасталады — жәрдемақыны ауру парағы калькуляторы есептейді. 2027 жылғы жұмыс күндері — өндірістік күнтізбе 2027 бетінде.
Есеп айырысуды кешіктірсе, 1,25 еселенген базалық мөлшерлеме негізінде есептелетін өсімпұл әр күн үшін төленеді, ал ӘҚБтК 87-бабы бойынша шағын бизнеске айыппұл — 60 АЕК (2026 жылы 259 500 ₸; 2027 жылы бюджет жобасындағы 4 693 ₸ АЕК бойынша — 281 580 ₸, заң қол қойылғаннан кейін нақтыланады). Басқа кадр тақырыптары — Қызметкерлер бөлімінде, келесі қызметкерді қабылдау — еңбек шарты туралы материалда. Нормалар 2026 жылғы 16 қарашада тексерілді.
Келесі қадам
- Демалыс ақысының калькуляторы 2026Демалыс ақысының калькуляторы 2026: № 908 Қағидалар бойынша жұмыс күндерімен есептеу, мереке күндері, жұмыстан…
- Ауру парағы калькуляторы 2026: жұмыс күндері бойыншаАуру парағы калькуляторы 2026: 12 айдағы орташа күндік жалақы, баланс бойынша науқастанудың жұмыс күндері,…
- 2027 жылғы қызметкер үшін салықтар мен жарналар: толық есеп2027 жылы қызметкер үшін салықтар мен жарналар: ЖТС, МЗЖ, МӘМС, ЖМЗЖ 4,5%, ӘА және әлеуметтік салық 300 000 ₸…
- ҚұжаттарЖК мен ЖШС-ке арналған құжаттар 2027: Қаржы министрінің № 562 бұйрығы бекіткен бланкілер, еркін нысандағы…
Жиі қойылатын сұрақтар
Қызметкерге жұмыстан шығару туралы неше күн бұрын ескерту керек?
Ауру парағындағы немесе демалыстағы қызметкерді шығаруға бола ма?
Жұмыстан шығарғанда қандай төлемдер беріледі?
Есеп айырысуды кешіктірсе не болады?
Дереккөздер
Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.
- ҚР Еңбек кодексі, 2015 жылғы 23 қараша № 414-V: 37, 49–54, 56, 61, 65, 66, 96, 113, 131-баптар · тексерілді 2026 жылғы 16 қараша
- Орташа жалақыны есептеудің бірыңғай қағидалары, № 908 бұйрық: 7, 15-тармақтар · тексерілді 2026 жылғы 30 қазан
- ЕСУТД-ға еңбек шарты туралы мәліметтерді ұсыну қағидалары, ЕХӘҚМ № 353 бұйрығы: 12-тармақ · тексерілді 2026 жылғы 13 қазан
- ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі: 87-бап · тексерілді 2026 жылғы 13 қазан
Осы тақырыпқа қатысты
- ҚР-да өз еркімен жұмыстан шығу: өтініш, мерзімдер және есеп айырысу
- Enbek.kz-тегі электрондық еңбек шарты: қалай тіркеуге, табуға және бұзуға болады
- 2027 жылғы еңбекке уақытша жарамсыздық парағы: кім және қанша төлейді
- Жұмыс күндерінің калькуляторы 2026: жұмыс уақыты балансы бойынша
- 2027 жылы Қазақстанда демалыс ақысын қалай есептеуге болады: формула және мысалдар