ZhasPro

2027 жылғы еңбекке уақытша жарамсыздық парағы: кім және қанша төлейді

Не өзгерді

Бюджет жобасы бойынша 2027 жылғы жәрдемақы шегі (117 325 ₸), 075/у анықтамасы және оның ауру парағынан айырмашылығы, 2026 және 2027 жылдар тоғысындағы мысал қосылды.

«2027 жылғы еңбекке уақытша жарамсыздық парағы: кім және қанша төлейді» материалына арналған иллюстрация

Қысқаша

  • Еңбекке уақытша жарамсыздық парағы (орысша больничный лист) бойынша жәрдемақыны Қазақстанда жұмыс беруші өз қаражатынан төлейді — бірінші күннен сауыққанға немесе мүгедектік белгіленгенге дейін (ЕК 133-бап). Бұл жәрдемақыны МӘСҚ та, бюджет те өтемейді.
  • Жәрдемақы = орташа күндік жалақы × ауырған жұмыс күндері, бірақ айына 25 АЕК-тен аспайды — 2026 жылы 108 125 ₸, 2027 жылы бюджет жобасы бойынша 117 325 ₸. Шектен асатын бөлікті жұмыс беруші қосып төлеуге құқылы.
  • 85 000 ₸ (ЕТЖ) жалақыда 2026 жылғы қарашада ауырған бес жұмыс күні жұмыс берушіге 20 731,71 ₸-ге түседі — шектен төмен.
  • Жыл сайынғы демалыс, жалақы сақталмайтын демалыс және бала күтімі бойынша демалыс кезіндегі ауру күндеріне, сондай-ақ алкогольден немесе есірткіден болған ауруға жәрдемақы төленбейді.
  • Жүктілікке және босануға байланысты демалысты жұмыс беруші емес, МӘСҚ төлейді: 12 айдағы орташа айлық табыс × парақтағы күндер ÷ 30.

Еңбекке уақытша жарамсыздық парағы (орысша больничный лист) бойынша жәрдемақыны жұмыс беруші өз қаражатынан төлейді — жарамсыздықтың бірінші күнінен бастап адам сауыққанға немесе мүгедектік белгіленгенге дейін (Еңбек кодексі (ЕК), 133-бап; орысша мәтін). Жәрдемақы мөлшері — орташа күндік жалақы × ауырған жұмыс күндері, бірақ айына 25 айлық есептік көрсеткіштен (АЕК) аспайды: 2026 жылы 108 125 ₸. Ең төменгі жалақыдан (ЕТЖ) мысал: 85 000 ₸ жалақыда ауырған бес жұмыс күні жұмыс берушіге 20 731,71 ₸-ге түседі. Бұл жәрдемақыны Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры (МӘСҚ) да, бюджет те өтемейді. Жүктілікке және босануға байланысты демалыс — басқа жағдай: оны МӘСҚ төлейді, ал жұмыс беруші өзі уәде еткен болса ғана қосып төлейді.

Төлемге негіз — еңбекке уақытша жарамсыздық парағы. Жәрдемақыны тағайындау және төлеу тәртібін Еңбек министрлігі бекітеді (133-баптың 5-тармағы); бұл бұйрықтың мәтінін біз салыстыру кезінде талдаған жоқпыз.

Ауырған қызметкерге жәрдемақыны кім және қай қаражаттан төлейді?

Жұмыс беруші — жеке кәсіпкер (ЖК) немесе жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС) — еңбекке уақытша жарамсыздық бойынша жәрдемақыны өзі төлейді. Бұл ЕК 133-бабында тікелей жазылған: жұмыс беруші жәрдемақыны өз қаражаты есебінен төлейді (орысша мәтінде — «за счёт своих средств»).

Еңбекке уақытша жарамсыздық парағы бойынша жұмыс берушінің төлемі: 2026 және 2027 жылғы көрсеткіштер
Көрсеткіш2026 жылғы ережеНорма
Кім төлейдіЖұмыс беруші, шығысы өтелмейдіЕК 133-бап, 1–3-тармақтар
Қай күнненЖарамсыздықтың бірінші күніненЕК 133-бап, 1–3-тармақтар
Қай күнге дейінСауыққанға немесе мүгедектік белгіленгенге дейінЕК 133-бап, 1–3-тармақтар
ФормулаОрташа күндік жалақы × ауырған жұмыс күндері№ 908 Қағидалар, 7-тармақ
Айлық шек25 АЕК = 108 125 ₸; 2027 жылы — 117 325 ₸ (жоба)ЕК 133-бап, 4-1-тармақ
Шексіз (орташа жалақының 100%-ы)Еңбек жарақаты, кәсіптік ауру; жұмыс істейтін Ұлы Отан соғысының ардагерлері және оларға теңестірілген адамдарЕК 133-бап, 4-1-тармақ
Шектен асатын бөлікті қосып төлеуЖұмыс берушінің құқығы, міндеті емесЕК 133-бап, 5-тармақ

Шағын бизнес үшін бұл — тікелей шығыс, оны қызметкерге арналған бюджетке жалақы мен жарналармен қатар қосқан жөн; оларды қызметкер құнының калькуляторы есептейді. Осы міндеттердің бәрі заңды түрде туындауы үшін қызметкерді қалай ресімдеу керегі еңбек шарты туралы нұсқаулықта талданған. Еңбек шарты мен азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттың айырмасы — бөлек салыстыруда.

Ауырған кездегі жәрдемақыны қалай есептейді?

Демалыс ақысы сияқты, Орташа жалақыны есептеудің бірыңғай қағидалары (№ 908 бұйрық; орысша мәтін) бойынша: ауруға дейінгі 12 айдағы жалақы осы айлардың жұмыс күндеріне бөлініп, жарамсыздықтың жұмыс күндеріне көбейтіледі. Содан кейін нәтиже айына 25 АЕК шегімен салыстырылады.

2026 жылға үш мысал, бес күндік апта:

Еңбекке уақытша жарамсыздық бойынша жәрдемақы: үш жалақы және 25 АЕК шегі, 2026 жыл
ЖалақыОрташа күндік жалақыАуырған күндерФормула бойыншаТөленеді
85 000 ₸ (ЕТЖ), қарашада ауырған1 020 000 ÷ 246 = 4 146,34 ₸5 жұмыс күні20 731,71 ₸20 731,71 ₸
300 000 ₸3 600 000 ÷ 246 = 14 634,15 ₸5 жұмыс күні73 170,73 ₸73 170,73 ₸
600 000 ₸7 200 000 ÷ 246 = 29 268,29 ₸бір айдағы 10 жұмыс күні292 682,93 ₸108 125 ₸

Бірінші жолда есеп айырысу кезеңі — 2025 жылғы қараша мен 2026 жылғы қазан аралығы: 2025 жылдың соңындағы 42 жұмыс күні және 2026 жылғы 204 күн. Кестедегі орташа күндік жалақы тиынға дейін дөңгелектенген, ал жәрдемақы дөңгелектенбеген шамадан есептеледі, сондықтан қолмен көбейткенде бірнеше тиын айырма шығуы мүмкін. Үшінші жолдағы 292 682,93 ₸ пен шектің айырмасын жұмыс беруші қосып төлеуге құқылы, бірақ міндетті емес. Шек әр ай үшін бөлек саналады: ауру Жаңа жылға ауысса, әр жылдың АЕК-і бөлек алынады.

Орташа күндік жалақы мен есеп айырысу кезеңінен алынатын күндер демалыс ақысын қалай есептеу керек нұсқаулығында толық талданған. 2026 жылғы айлар бойынша жұмыс күндері мен мерекелер демалыс ақысының калькуляторына енгізілген — онымен орташа күндік жалақыны тексеру ыңғайлы. Шектің сомасы АЕК-ке байланысты, оның өзекті мәні — 2026 жылғы АЕК бетінде.

Өз сандарыңызды ауру парағы калькуляторына енгізуге болады: ол жәрдемақыны жұмыс күндері бойынша есептеп, шекті өзі қолданады.

Ескі материалдарда «15 АЕК» шегі кездеседі. 133-баптың 4-1-тармағының 2023 жылғы 1 шілдеден бастап қолданылатын редакциясында — 25 АЕК.

2027 жылғы ауру парағының шегі

Формула өзгермейді, тек шек АЕК-пен бірге өседі. 2026 жылғы 16 қарашадағы жағдай бойынша 2027 жылғы бюджет туралы заңға қол қойылмаған, сондықтан 2027 жылғы сома — жоба бойынша.

Жұмыс беруші есебінен төленетін еңбекке уақытша жарамсыздық жәрдемақысының шегі: 2026 және 2027 жылдар
ЖылАЕКАйына 25 АЕК шегі
20264 325 ₸ (заң)108 125 ₸
20274 693 ₸ (жоба)117 325 ₸

Мысал: айлықақы 600 000 ₸, 2027 жылдың бір айында 10 жұмыс күні ауырды. Орташа күндік жалақы сол 29 268,29 ₸ болса, формула бойынша 292 682,93 ₸ шығады, төленетіні — 117 325 ₸, бұл 2026 жылғы дәл осындай ауру парағынан 9 200 ₸ артық. Ауру 2026 жылғы желтоқсанда басталып, 2027 жылғы қаңтарда аяқталса, желтоқсан күндері 108 125 ₸ шегімен, қаңтар күндері 117 325 ₸ шегімен шектеледі.

Еңбекке уақытша жарамсыздық парағы қанша күнге төленеді?

Жарамсыздықтың барлық жұмыс күні төленеді, мерзімі шектелмейді: бірінші күннен еңбекке қабілеті қалпына келгенге немесе мүгедектік белгіленгенге дейін. Парақ ішіндегі демалыс және мереке күндері төленбейді — оларда жұмыс күні жоқ.

Ұзақ ауру еңбек қатынастарына бәрібір әсер етеді:

  • Қатарынан екі айдан астам. Еңбекке уақытша жарамсыздыққа байланысты қатарынан екі айдан астам жұмысқа келмеу — жұмыс берушінің бастамасымен шартты бұзудың 25 негізінің бірі (52-бап). Жүктілікке және босануға байланысты демалысқа бұл қолданылмайды.
  • Парақ кезінде жұмыстан шығару. Жарамсыздық кезеңінде жұмыс берушінің бастамасымен жұмыстан шығаруға болмайды (53-бап), тарату, ЖК қызметін тоқтату және тағы бірнеше негізді қоспағанда. Бизнесті жапсаңыз, реті ЖК-ны қалай жабу керек нұсқаулығында.
  • Қызметкердің өз еркімен кетуі. 53-баптағы тыйым тек жұмыс берушінің бастамасына қатысты. Мерзімдер мен есеп — өз еркімен жұмыстан шығу туралы материалда.

Қай жағдайларда парақ бойынша жәрдемақы төленбейді?

ЕК 133-бабының 4-тармағындағы жеті жағдайда парақ берілсе де, жәрдемақы төленбейді:

  1. қылмыстық құқық бұзушылық жасау кезінде алынған жарақат немесе ауру, егер кінә сот үкімімен анықталса;
  2. мәжбүрлеп емдеу уақыты (психикалық науқастардан басқа);
  3. қамаққа алу және сот-медициналық сараптама уақыты, егер кінә дәлелденсе;
  4. алкогольден, есірткіден, психотроптық заттардан болған жарамсыздық;
  5. жыл сайынғы ақылы еңбек демалысына түскен ауру күндері;
  6. жалақы сақталмайтын демалыс кезіндегі ауру күндері;
  7. бала үш жасқа толғанға дейінгі күтім бойынша демалыс кезіндегі ауру күндері.

5-жағдайда қызметкер ештеңе жоғалтпайды: жыл сайынғы демалыс кезіндегі ауру — демалысты ауыстыруға немесе ұзартуға негіз (94-бап). Сондықтан бухгалтерия бұл күндерге жәрдемақы төлемейді, оның орнына демалыс туралы бұйрықты сонша күнге ұзартады.

075 анықтамасы: бұл не және ауру парағынан айырмашылығы

075 анықтамасын ауру парағымен жиі шатастырады, бірақ бұл ауру туралы емес, жұмысқа қабылдау туралы құжат. № 075/у нысаны — «Медициналық анықтама (дәрігерлік кәсіби-консультациялық қорытынды)»; ол «Алдын ала міндетті медициналық қарап-тексеруден өту» мемлекеттік қызметінің нәтижесі ретінде беріледі (gov.kz). Нысан Денсаулық сақтау министрлігінің медициналық есепке алу құжаттамасының нысандары туралы 2020 жылғы 30 қазандағы № ҚР ДСМ-175/2020 бұйрығымен бекітілген.

075/у анықтамасы мен еңбекке уақытша жарамсыздық парағы: айырмашылығы
075/у анықтамасыАуру парағы
Қашан бередіжұмысқа не оқуға түсер алдындағы медициналық қарап-тексеруден кейінеңбекке уақытша жарамсыз болғанда
Нені растайдыкәсіби жарамдылық туралы қорытындыадамның осы күндері жұмыс істей алмайтынын
Кімге керекосы жұмысқа қарап-тексеру міндетті болса, жұмыс берушігежәрдемақы есептеу үшін жұмыс берушіге
Ақшабермейді; қызмет ақылы, 18 жасқа дейінгі балаларға бекітілген жері бойынша тегінжұмыс беруші есебінен жәрдемақыға негіз

gov.kz деректері бойынша анықтама құжат тапсырылғаннан кейін 30 минуттан кешіктірілмей беріледі. Жұмыс беруші әр жаңа қызметкерден 075/у анықтамасын талап ете алмайды: Еңбек кодексінің 32-бабы медициналық қорытындыны осы жұмысқа алдын ала қарап-тексеру міндетті болғанда ғана жалдау кезіндегі құжаттарға жатқызады. Құжаттардың толық тізбесі — еңбек шарты туралы нұсқаулықта.

Қызметкер ауру парағының орнына 075/у әкелсе. Мұндай анықтама бойынша жәрдемақы есептелмейді: ауырған күндерге медициналық ұйымнан еңбекке уақытша жарамсыздық парағы керек. 075/у анықтамасы тек жұмысқа қабылдауға қатысты.

Жүктілікке және босануға байланысты парақты кім төлейді?

Жұмыс беруші емес, МӘСҚ. Парақ 126 күнге (босанғанға дейін 70 және кейін 56) немесе босану асқынғанда және егіз туғанда 140 күнге беріледі (ЕК 99-бап).

Төлемді МӘСҚ Әлеуметтік кодекстің 78-бабы бойынша есептейді: құқық туындаған айдың алдындағы 12 айда әлеуметтік аударымдар төленген орташа айлық табыс × парақтағы күндер ÷ 30. Төлемнен міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) 10% ұсталады. Ескерілетін табыс айына 7 ЕТЖ-мен шектеледі — 2026 жылы 595 000 ₸.

Мысал: 12 ай бойы айлықақы (орысша оклад) 300 000 ₸. Әлеуметтік аударымдар объектісі — 300 000 − 30 000 МЗЖ = 270 000 ₸. 126 күнге: 270 000 × 126 ÷ 30 = 1 134 000 ₸ есептеледі, МЗЖ ұсталғаннан кейін — 1 020 600 ₸. 140 күнге — 1 260 000 ₸.

Төлемге құқық туындаған күннен бастап 12 айдан кешіктірмей жүгіну керек. Жұмыс беруші орташа жалақыға дейін тек еңбек немесе ұжымдық шартта, не жұмыс берушінің актісінде жазылған болса қосып төлейді (99-баптың 4-тармағы). Босанғаннан кейінгі бала үш жасқа толғанға дейінгі күтім бойынша демалыс — жалақы сақталмайтын демалыс; бала 1,5 жасқа толғанға дейін МӘСҚ 24 айдағы орташа айлық табыстың 40%-ын төлейді, 2026 жылы айына 238 000 ₸-ден аспайды.

Ауру демалыс ақысына және жұмыстан шыққандағы есепке қалай әсер етеді?

Ауырған күндер мен жәрдемақы болашақтағы орташа жалақы есебіне кірмейді. Жәрдемақы мен оған қосымша төлемдер жалақыға кірмейді, ал парақ күндері бөлгіштен алынады (№ 908 Қағидалардың 4-тармағы).

Мысал: айлықақы 400 000 ₸, есеп айырысу кезеңі — 2025 жылғы қазан мен 2026 жылғы қыркүйек аралығы (247 жұмыс күні), 2026 жылғы сәуірде — 5 жұмыс күні парақ. Сәуір үшін базаға 400 000 × 17 ÷ 22 = 309 090,91 ₸, қалған 11 ай үшін 4 400 000 ₸ кіреді, ал 247 жұмыс күнінен 5 күн шегеріледі. Орташа күндік жалақы — 4 709 090,91 ÷ 242 = 19 459,05 ₸, ауру болмаған жағдайдағы есеппен (4 800 000 ÷ 247 = 19 433,20 ₸) шамалас.

Бухгалтериядағы еңбекке уақытша жарамсыздық парағы: белгі, себеп, шешім
БелгіСебепШешім
600 000 ₸ айлықақыда 292 мың ₸ жәрдемақыШек қолданылмағанАйына 108 125 ₸-мен шектеу немесе қосымша төлемді бұйрықпен ресімдеу
Қызметкер демалыстағы күндер үшін жәрдемақы сұрайдыЖыл сайынғы демалыс кезінде ауырғанЖәрдемақы төлемеу, демалысты ұзарту немесе ауыстыру
Аурудан кейінгі демалыс ақысы әдеттегіден азПарақ күндері есеп айырысу кезеңінде қалғанКүндер мен жәрдемақыны алып тастау (Қағидалардың 4-тармағы)
МӘСҚ-тан шығыстың өтелуін күтіп отырсызАуру бойынша жәрдемақы өтелмейдіШығысты еңбекақы қорына қосу
Жұмыс берушіге жүктілік бойынша парақ әкеліндіБұл жұмыс берушінің жәрдемақысы емесҚызметкерді МӘСҚ төлеміне жіберу

Ескерте кетейік: жәрдемақыға жеке табыс салығы (ЖТС) мен жарналар қалай салынатынын бұл жадынамада салыстырмадық. Қызметкер табысынан ұсталатын жалпы мөлшерлемелер — қызметкер үшін салықтар мен жарналар нұсқаулығында, ал жалдауды неден бастау керегі — ЖК-ның алғашқы қызметкері туралы материалда. Нормалар 2026 жылғы 30 қазанда салыстырылды.

Келесі қадам

Жиі қойылатын сұрақтар

Больничный лист қазақша қалай аталады?
Біз бұл құжатты қазақша еңбекке уақытша жарамсыздық парағы деп жазамыз, ал ол бойынша төленетін ақшаны — еңбекке уақытша жарамсыздық бойынша жәрдемақы деп. Еңбек кодексін орысша мәтіні бойынша салыстырдық, сондықтан бұл атауларды кодекстің ресми қазақша мәтінімен тексерген жоқпыз. Жәрдемақыны жұмыс беруші өз қаражатынан, жарамсыздықтың бірінші күнінен бастап төлейді (Еңбек кодексі, 133-бап).
Еңбекке уақытша жарамсыздық парағы қанша күнге төленеді?
Жарамсыздықтың барлық жұмыс күні — бірінші күннен еңбекке қабілеті қалпына келгенге немесе мүгедектік белгіленгенге дейін (ЕК 133-бап). Мерзім емес, сома шектелген: айына 25 АЕК-тен аспайды, 2026 жылы — 108 125 ₸, 2027 жылы бюджет туралы заң жобасы бойынша — 117 325 ₸.
075 анықтамасы деген не және ол ауру парағына керек пе?
Жоқ, ауру парағына керек емес. № 075/у нысаны — жұмысқа қабылдау кезіндегі алдын ала міндетті медициналық қарап-тексеру қорытындысы бойынша берілетін медициналық анықтама (дәрігерлік кәсіби-консультациялық қорытынды). Ауру бойынша жәрдемақы еңбекке уақытша жарамсыздық парағы бойынша төленеді.
Қандай жағдайда парақ бойынша жәрдемақы төленбейді?
Қылмыстық құқық бұзушылық жасау кезінде алынған жарақатта (кінә үкіммен дәлелденсе), мәжбүрлеп емдеу, қамаққа алу және сот-медициналық сараптама уақытында, алкогольден, есірткіден, психотроптық заттардан болған жарамсыздықта, сондай-ақ жыл сайынғы демалыс, жалақы сақталмайтын демалыс және бала үш жасқа толғанға дейінгі күтім бойынша демалыс кезіндегі ауру күндеріне.
МӘСҚ жұмыс берушіге парақ бойынша төлемді өтей ме?
Жоқ. Еңбек кодексі еңбекке уақытша жарамсыздық бойынша жәрдемақыны жұмыс берушіге жүктейді, ал Әлеуметтік кодексте қызметкердің ауруына байланысты әлеуметтік төлем жоқ. МӘСҚ жүктілікке және босануға байланысты, сондай-ақ бала 1,5 жасқа толғанға дейінгі күтім бойынша төлейді.
Қызметкер парақта жүргенде оны жұмыстан шығаруға бола ма?
Жұмыс берушінің бастамасымен — болмайды, тарату, ЖК қызметін тоқтату және тағы бірнеше негізден басқа (ЕК 53-бап). Адам жарамсыздыққа байланысты қатарынан екі айдан астам жұмысқа келмесе, бұл шартты бұзудың бөлек негізі (52-бап), бірақ ол жүктілікке және босануға байланысты демалысқа қолданылмайды.

Дереккөздер

Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.

  1. ҚР 23.11.2015 № 414-V Еңбек кодексі: 52–53, 94, 99, 133-баптар (4-1-тармақ 20.04.2023 № 226-VII заңның редакциясында; орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 13 қазан
  2. Орташа жалақыны есептеудің бірыңғай қағидалары, 30.11.2015 № 908 бұйрық: 4, 7, 8-тармақтар, қосымша; 28.05.2026 № 208 бұйрықтың редакциясы (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 30 қазан
  3. ҚР Әлеуметтік кодексі: 76–78-баптар (жүктілікке және босануға байланысты төлем), 84–85-баптар (бала 1,5 жасқа толғанға дейінгі күтім бойынша төлем), 245-бап · тексерілді 2026 жылғы 30 қазан
  4. 2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң: АЕК 4 325 ₸, ЕТЖ 85 000 ₸ · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
  5. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің (ЕХӘҚМ; орысша МТСЗН) 2026 жылға арналған жұмыс уақыты балансы (өндірістік күнтізбе), 29.06.2026 редакциясы; айлар бойынша — «Параграф» АЖ жарияланымы (prg.kz) бойынша · тексерілді 2026 жылғы 3 қараша
  6. «Алдын ала міндетті медициналық қарап-тексеруден өту» мемлекеттік қызметі: нәтижесі — № 075/у медициналық анықтама, 30 минутқа дейін, ақылы (18 жасқа дейінгі балаларға тегін) · тексерілді 2026 жылғы 16 қараша
  7. ДСМ-нің № ҚР ДСМ-131/2020 бұйрығына түзетулер жобасы (2021): № 075/у нысаны 30.10.2020 № ҚР ДСМ-175/2020 бұйрық бойынша · тексерілді 2026 жылғы 16 қараша
  8. 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасы: АЕК 4 693 ₸ · тексерілді 2026 жылғы 16 қараша

Осы тақырыпқа қатысты