ZhasPro

Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі: бизнес несиелеріне әсері

Не өзгерді

2026 жылғы 23 қазанда Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға төмендетті, бұл жылдағы төртінші төмендету: 18%-дан 17%-ға (5 маусым), 16,75%-ға (24 шілде), 16,25%-ға (4 қыркүйек) және 15,75%-ға (23 қазан); Ұлттық банкке сілтеме жасаған БАҚ деректері бойынша.

«Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі: бизнес несиелеріне әсері» материалына арналған иллюстрация

Қысқаша

  • Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі — жылдық 15,75%: 2026 жылғы 23 қазандағы шешім; дәлізі ±1 пайыздық пункт (14,75–16,75%). Бұл — Ұлттық банкке сілтеме жасаған БАҚ деректері (Forbes.kz, Kursiv), бастапқы дереккөзді біз салыстырған жоқпыз. 27 қазаннан бастап қолданылады: бұл күнді Uchet.kz атайды, Ұлттық банктің немесе МКК-ның растауы бізде жоқ.
  • Кесте бойынша келесі шешім — 2026 жылғы 4 желтоқсанда; 16,25% мөлшерлеме (04.09.2026 шешімі) 07.09.2026 мен 26.10.2026 аралығында қолданылды.
  • 2026 жылы мөлшерлеме төрт рет төмендеді: маусымға дейін 18%, кейін 17%, 16,75%, 16,25% және 15,75%.
  • Кәсіпкер үшін мөлшерлеменің негізгі қолданылуы — өсімпұл: салықты немесе жарнаны кешіктірген әр күн үшін жылдық 1,25 × базалық мөлшерлеме (2026 жылғы СК, 5-бап).
  • 15,75% мөлшерлемемен 100 000 ₸ берешекке өсімпұл күніне 53,94 ₸, 30 күнге 1 618,15 ₸ (МКК калькуляторының формуласы бойынша).

Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі — жылдық 15,75%, дәлізі ±1 пайыздық пункт, яғни 14,75–16,75%. Мұндай шешімді Ақша-кредит саясаты комитеті 2026 жылғы 23 қазанда қабылдап, мөлшерлемені 16,25% деңгейінен төмендетті. Кесте ережесі бойынша (zakon.kz) жаңа мөлшерлеме келесі аптаның бірінші жұмыс күнінен қолданылады, ал дүйсенбі, 26 қазан демалыс болды, сондықтан ол 27.10.2026 бастап күшіне енеді. Бұл күнді Uchet.kz атайды, Ұлттық банктің немесе Мемлекеттік кірістер комитетінің растауы бізде жоқ. Бұл сан — Ұлттық банкке сілтеме жасаған БАҚ деректері бойынша (Forbes.kz, Kursiv). Реттеушінің сайтын біз ашқан жоқпыз. Сондықтан мән қайталама дерек саналады және сайттың барлық жерінде солай белгіленген.

Кесте бойынша келесі шешім — 2026 жылғы 4 желтоқсанда, Астана уақытымен сағат 12:00-де. Алдыңғы мән, 16,25% (04.09.2026 шешімі), 07.09.2026 мен 26.10.2026 аралығында қолданылды: кешіктіру 27 қазанға дейінгі күндерді қамтыса, оларға бұрынғы мөлшерлеме керек.

Кәсіпкерге базалық мөлшерлеме ең алдымен бір есеп үшін керек — өсімпұл үшін. Салықты, зейнетақы жарналарын, әлеуметтік аударымдарды немесе міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) төлемдерін кешіктірген әр күнге жылдық есеппен базалық мөлшерлеменің 1,25 еселенген мөлшері есептеледі. Төменде 2026 жылғы шешімдердің тарихы, мысалдары бар өсімпұл формуласы және мөлшерлемеден несие туралы не шығаруға болатыны, не болмайтыны берілген.

Қандай базалық мөлшерлеме қолданылады және бұл сан қайдан алынды?

15,75%: 2026 жылғы 23 қазандағы шешім, 27 қазаннан бастап қолданылады. Мөлшерлеме 16,25%-дан төмендетілді, бұл қатарынан төртінші төмендету. Мәннің дереккөзі — Ұлттық банктің шешімін келтірген екі басылым, Forbes.kz және Kursiv; күннің дереккөзі — Uchet.kz.

Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі: параметрлері, дереккөздері және салыстыру күндері, 2026 жылғы қазан
ПараметрМәніДереккөзі және күні
Базалық мөлшерлемежылдық 15,75%, 27.10.2026 бастап қолданыладыForbes.kz және Kursiv, Ұлттық банкке сілтемемен, 23.10.2026 шешімі; күні: Uchet.kz
Дәліз±1 пайыздық пункт: 14,75–16,75%Forbes.kz, Ұлттық банкке сілтемемен
Алдыңғы мән07.09.2026 мен 26.10.2026 аралығында 16,25% (04.09.2026 шешімі)Tengrinews, Ұлттық банкке сілтемемен
Күшіне ену күні27.10.2026 — жұманың 23.10.2026 шешімінен кейінгі аптаның бірінші жұмыс күні: 26.10.2026 демалыс, 25 қазаннан ауыстырылған (кесте ережесі)Uchet.kz, 23.10.2026; ереже: Ұлттық банктің 2026 жылғы кестесі (zakon.kz)
Келесі шешім04.12.2026, Астана уақытымен 12:00Forbes.kz, Ұлттық банкке сілтемемен
2026 жылғы соңғы шешімкесте бойынша 04.12.2026zakon.kz, Ұлттық банкке сілтемемен

Неге бастапқы дереккөз емес. Редакцияның шешімі бойынша жұмыста Ұлттық банктің сайты пайдаланылмайды. Сондықтан мәнді екі және одан көп басылымнан аламыз және мұны сан жанында көрсетеміз. Нақты күндерге өсімпұлды дәл есептеу үшін мөлшерлемені Мемлекеттік кірістер комитетінің (МКК) өсімпұл калькуляторымен немесе мемлекеттік кірістер органының хабарламасымен салыстырыңыз. Жылдың басқа көрсеткіштері — АЕК, ЕТЖ, ең төменгі күнкөріс деңгейі — 2026–2027 жылдардың көрсеткіштері бөлімінде жиналған.

2026 жылы базалық мөлшерлеме қалай өзгерді?

Жыл басынан маусымға дейін — 18%, кейін қатарынан төрт төмендету болды. Шешімдер аптаның соңғы жұмыс күні Астана уақытымен сағат 12:00-де жарияланады және келесі аптаның бірінші жұмыс күнінен бастап қолданылады.

2026 жылғы Ұлттық банктің базалық мөлшерлеме бойынша шешімдері (Ұлттық банкке сілтеме жасаған БАҚ деректері бойынша)
Шешім күніШешімМөлшерлеме, жылдық %
23.01.2026сақтау18,0
06.03.2026сақтау18,0
24.04.2026сақтау18,0
05.06.20261 пайыздық пунктқа төмендету17,0
24.07.20260,25 пайыздық пунктқа төмендету16,75
04.09.20260,5 пайыздық пунктқа төмендету16,25
23.10.20260,5 пайыздық пунктқа төмендету15,75
04.12.2026кесте бойынша—

Forbes.kz деректері бойынша, қазандағы шешімнің аясы — жылдық инфляция қатарынан он екінші ай төмендеп, 2026 жылғы қыркүйекте 9,3% болды. 24.kz деректері бойынша, қыркүйектегі шешім алдында ол 9,8% еді (тамыз). Келесі шешімдер бойынша болжам бермейміз: бет тек жарияланған шешімдерді тіркейді.

Базалық мөлшерлеме кәсіпкерге не үшін керек?

Өсімпұлды есептеу үшін. 2026 жылғы Салық кодексі (СК, 5-баптың 2) тармақшасы) өсімпұлды кешіктірілген әр күні қолданылған Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесіне еселі сома ретінде анықтайды. Қарапайым төлеушілер мен салық агенттері үшін еселік — 1,25.

Бұл еселік тек салықтарға қолданылмайды:

  • міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) мен жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары (ЖМЗЖ), әлеуметтік аударымдар (ӘА) — Әлеуметтік кодекс бойынша әр күнге 1,25 × базалық мөлшерлеме өсімпұл;
  • МӘМС-ке аударымдар мен жарналар — МӘМС туралы заң бойынша дәл сондай формула;
  • жұмыстан шыққан қызметкермен түпкілікті есеп айырысу — Еңбек кодексі (113-баптың 4-тармағы) бәрін үш жұмыс күнінен кешіктірмей төлеуді талап етеді, кешіктірілсе, әр күнтізбелік күнге базалық мөлшерлеменің 1,25 еселенген мөлшерінде өсімпұл төленеді.

Өсімпұл айыппұлдарға қарамастан есептеледі (СК 85-бап): төлеу мерзімінен кейінгі күннен бастап төлеген күнді қоса алғанға дейін. Оны қалай болдырмауға болатыны салық бойынша өсімпұл нұсқаулығында талданған. Төлем мерзімдері — жеке кәсіпкердің (ЖК) салық күнтізбесінде және оңайлатылған режимдегі салық төлеу мерзімдері шолуында.

Базалық мөлшерлемеден өсімпұлды қалай есептейміз?

МКК калькуляторының формуласы бойынша: Ө = Б × М × 1,25 × К / 365, мұндағы Б — берешек, М — базалық мөлшерлеме, К — кешіктірілген күндер. 365 бөлгіші МКК калькуляторынан алынған, Салық кодексінің өзінде ол жоқ.

1-мысал, мөлшерлеме өзгермеген. Берешек 100 000 ₸, 15,75% мөлшерлемемен 30 күн кешіктірілді: 100 000 × 0,1575 × 1,25 × 30 / 365 = 1 618,15 ₸, яғни күніне 53,94 ₸. 1 000 000 ₸ қарызға — күніне 539,38 ₸.

2-мысал, кешіктіру кезінде мөлшерлеме өзгерді (шартты). Қарыз 200 000 ₸, 10 күн 16,25% мөлшерлемеге (26 қазанды қоса алғанға дейін), тағы 20 күн 15,75%-ға (27 қазаннан бастап) тура келді. Бірінші бөлік: 200 000 × 0,1625 × 1,25 × 10 / 365 = 1 113,01 ₸. Екінші бөлік: 200 000 × 0,1575 × 1,25 × 20 / 365 = 2 157,53 ₸. Барлығы 3 270,54 ₸. Кезең әрдайым мөлшерлеме өзгерген күндер бойынша бөлінеді.

3-мысал, қызметкер үшін жарналар. ЖК 30 000 ₸ МЗЖ-ні айдың 25-інен 10 күн кеш аударды. 15,75% болғанда: 30 000 × 0,1575 × 1,25 × 10 / 365 = 161,82 ₸. Сома аз, бірақ ол төлеген күнді қоса алғанға дейін күн сайын өседі. Жарналар бойынша өсімпұлға төлем тапсырмасында өз төлем мақсатының коды (ТМК) керек. Кешіктірудің бір бөлігі 2026 жылғы 27 қазанға дейінгі күндерге тура келсе, ол күндерді 2-мысалдағыдай 16,25% мөлшерлемемен есептеңіз.

Өз сомаңызды өсімпұл калькуляторы есептеуге көмектеседі. Өсімпұл зейнетақы жарналары бойынша болса, ТМК-ны МЗЖ және МӘМС бойынша өсімпұлға арналған ТМК нұсқаулығынан табасыз.

Өсімпұл бойынша жиі қай жерде қателеседі?

Мөлшерлемені таңдағанда және күндерді санағанда.

Базалық мөлшерлеме бойынша өсімпұл есебіндегі қателер: белгісі, себебі, шешімі
БелгіСебебіШешімі
Хабарламадағы өсімпұл есептен көптөлеген күнгі мөлшерлеме бойынша есептелген, ал ол төмендегенкешіктірілген әр күнгі мөлшерлемені алыңыз, кезеңді шешімдер күндері бойынша бөліңіз
Бір күнге айырматөлеген күн ескерілмегенмерзімнен кейінгі күннен бастап төлеген күнді қоса алғанға дейін санаңыз
Өсімпұл қажеттісінен 1,25 есе аз«таза» базалық мөлшерлеме қолданылған1,25 еселікке көбейтіңіз
Өсімпұл күндерге емес, жылға есептелгенмөлшерлеме жылдық365-ке бөліп, күндер санына көбейтіңіз

Базалық мөлшерлеме бизнес несиелерімен қалай байланысты?

Жанама түрде, ал заңда формула жоқ. Базалық мөлшерлеме — Ұлттық банктің ақша-кредит саясаты туралы шешімі. Несие мөлшерлемелерін әр банк пен әр мемлекеттік бағдарлама өз шарттарында өзі белгілейді.

Сондықтан 15,75%-дан сіздің несиеңіздің мөлшерлемесін шығаруға болмайды, біз оның қалай өзгеретінін де болжамаймыз. Нақты ұсыныстарды салыстырған тиімдірек. Банктердің шарттары 2026 жылы ЖК-ға берілетін несиелер шолуында жиналған. Нарықтан төмен мөлшерлемесі бар бағдарламалар — жеңілдікті несиелер нұсқаулығында. Кез келген мөлшерлеме бойынша төлемді бизнеске арналған несие калькуляторы көрсетеді. Шартыңыз мөлшерлемені базалық мөлшерлемеге байлаған болса, оны қайта қарау тәртібі шарттың өзінде жазылған — жаңалықтарды емес, соны салыстырыңыз.

Келесі қадам

Жиі қойылатын сұрақтар

Қазір Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі қанша?
2026 жылғы 23 қазандағы шешім бойынша ±1 пайыздық пункт дәлізімен (14,75–16,75%) жылдық 15,75% — Ұлттық банкке сілтеме жасаған БАҚ деректері бойынша (Forbes.kz, Kursiv). 27 қазаннан бастап қолданылады: бұл күнді Uchet.kz атайды, 26 қазан демалыс болды. Мөлшерлеме 07.09.2026 мен 26.10.2026 аралығында қолданылған 16,25% деңгейінен төмендетілді. Келесі шешім — 2026 жылғы 4 желтоқсанда.
Базалық мөлшерлеме салық өсімпұлына қалай әсер етеді?
Өсімпұл кешіктірілген әр күні қолданылған базалық мөлшерлеменің 1,25 еселенген мөлшеріне тең (2026 жылғы СК, 5-бап). Мемлекеттік кірістер комитетінің (МКК) калькуляторы оны былай есептейді: берешек × мөлшерлеме × 1,25 × күн / 365. 15,75% болғанда бұл әр 100 000 ₸ қарызға күніне 53,94 ₸.
Ұлттық банк базалық мөлшерлеме бойынша шешімдерді қашан жариялайды?
2026 жылғы кесте бойынша — сегіз рет: 23 қаңтар, 6 наурыз, 24 сәуір, 5 маусым, 24 шілде, 4 қыркүйек, 23 қазан және 4 желтоқсан. Шешім Астана уақытымен сағат 12:00-де жарияланып, келесі аптаның бірінші жұмыс күнінен бастап қолданылады (Ұлттық банкке сілтеме жасаған zakon.kz деректері бойынша).
Өсімпұл қарызды төлеген күнгі мөлшерлеме бойынша есептеле ме?
Жоқ, кешіктірілген әр күні қолданылған мөлшерлеме бойынша. Мөлшерлеме өзгерсе, кезең бөліктерге бөлінеді де, әр бөлік өз мөлшерлемесімен есептеледі.

Дереккөздер

Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.

  1. Forbes.kz, Ұлттық банкке сілтемемен: базалық мөлшерлеменің 16,25%-дан 15,75%-ға төмендеуі, ±1 пайыздық пункт дәлізі, келесі шешім 04.12.2026; 23.10.2026 шешімі · тексерілді 2026 жылғы 25 қазан
  2. Kursiv, Ұлттық банкке сілтемемен: базалық мөлшерлеменің 16,25%-дан 15,75%-ға төмендеуі, 23.10.2026 · тексерілді 2026 жылғы 25 қазан
  3. Tengrinews, Ұлттық банкке сілтемемен: базалық мөлшерлеменің 16,75%-дан 16,25%-ға төмендеуі, 04.09.2026 шешімі · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
  4. 24.kz, Ұлттық банкке сілтемемен: базалық мөлшерлеме бойынша келесі шешім — 2026 жылғы 23 қазан · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
  5. zakon.kz, Ұлттық банкке сілтемемен: 2026 жылға арналған базалық мөлшерлеме бойынша шешімдер кестесі, 08.12.2025 · тексерілді 2025 жылғы 8 желтоқсан
  6. baq.kz, Tengrinews, orda.kz, Ұлттық банкке сілтемемен: 23.01, 06.03, 24.04, 05.06 және 24.07.2026 шешімдері · тексерілді 2026 жылғы 24 шілде
  7. ҚР 2026 жылғы Салық кодексі, 5-баптың 2) тармақшасы (өсімпұл), 85-бап · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
  8. ҚР ҚМ Мемлекеттік кірістер комитеті: өсімпұл калькуляторы, формула П = (Н × Р × k × Д) / 365 · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
  9. ҚР Әлеуметтік кодексі, 248, 256-баптар (МЗЖ, ЖМЗЖ, ӘА бойынша өсімпұл) · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
  10. ҚР Еңбек кодексі, 113-баптың 4-тармағы (орысша мәтін) · тексерілді 2026 жылғы 13 қазан
  11. Uchet.kz, 23.10.2026: 15,75% мөлшерлеме 27 қазаннан бастап қолданылады, өйткені 26 қазан — демалыс күні · тексерілді 2026 жылғы 6 қараша

Осы тақырыпқа қатысты