ZhasPro

Салық бойынша өсімпұл: қалай есептеледі

Не өзгерді

2027 жылғы сомалар бюджет жобасы бойынша қосылды: АЕК 4 325 ₸ орнына 4 693 ₸; 2026 жылғы сомалар жыл соңына дейін сақталды.

«Салық бойынша өсімпұл: қалай есептеледі» материалына арналған иллюстрация

Қысқаша

  • Өсімпұл — кешіктірілген әр күні қолданылған Ұлттық банк базалық мөлшерлемесінің 1,25 еселенген мөлшері (Салық кодексі, 5-бап); көлденең мониторинг (орысша горизонтальный мониторинг) қатысушыларында еселік — 0,65.
  • Оны Мемлекеттік кірістер комитетінің (МКК; орысша КГД) формуласымен есептейді: Ө = Б × М × 1,25 × К / 365 — төлеу мерзімінен кейінгі күннен бастап төлеген күнді қоса алғанға дейін.
  • Базалық мөлшерлеме жылдық 15,75% болғанда (2026 жылғы 23 қазандағы шешім, БАҚ деректері бойынша; 27 қазаннан бастап қолданылады, күні — Uchet.kz бойынша) 100 000 ₸ берешекке өсімпұл күніне 53,94 ₸, 30 күнге 1 618,15 ₸.
  • Өсімпұл айыппұлдарға және басқа шараларға қарамастан есептеледі; есептелген салықты кешіктіріп төлегені үшін Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексте бөлек айыппұл жоқ.
  • Салық берешегі шекті мөлшерден асса — кемінде 20 айлық есептік көрсеткіш (АЕК), 2026 жылы 86 500 ₸, — салық органы шоттардағы шығыс операцияларын тоқтата тұруға құқылы.

Салық бойынша өсімпұл 2026 жылы — кешіктірілген әр күнге Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесінің 1,25 еселенген мөлшері. Бұл Салық кодексінің (СК) 5-бабының 2) тармақшасында белгіленген. Өсімпұл төлеу мерзімінен кейінгі күннен басталып, төлеген күнді қоса алғанда жүреді. Есептеу формуласы — Мемлекеттік кірістер комитетінің (МКК) калькуляторындағыдай: Ө = Б × М × 1,25 × К / 365. Мұнда Б — берешек (төленбеген салық), М — базалық мөлшерлеме, К — кешіктірілген күн саны.

2027 жылғы сомалар. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап АЕК 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасы бойынша 4 693 ₸ (2026 жылы — 4 325 ₸); түпкілікті мәні заңға қол қойылғаннан кейін белгілі болады. Осы беттегі АЕК-ке байланысты сомалар:

АЕК-пен берілген сомалар: 2026 жыл және бюджет жобасы бойынша 2027 жыл
Көрсеткіш20262027 (жоба)
1 АЕК4 325 ₸4 693 ₸

Қазіргі мөлшерлеме — жылдық 15,75%: 2026 жылғы 23 қазандағы шешім. Сан Ұлттық банкке сілтеме жасаған бұқаралық ақпарат құралдарының (БАҚ) деректері бойынша алынды. 27 қазаннан бастап қолданылады, бұл күнді Uchet.kz атайды. Осы мөлшерлемемен әр 100 000 ₸ берешекке өсімпұл күніне 53,94 ₸ болады, жылдық есеппен шамамен 19,7%. Төменде күнді қалай санау керегі, мөлшерлеме өзгергенде не істеу керегі, үш мысал және шағын берешектің қашан шотты бұғаттауға әкелетіні берілген.

Өсімпұл деген не және оның айыппұлдан айырмасы қандай?

Өсімпұл — бюджет ақшасын мерзімі өткеннен кейін де пайдаланғаны үшін төленетін ақы. Берешек өтелгенше ол күн сайын өседі. Айыппұл — нақты құқық бұзушылық үшін Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекс (ӘҚБтК; орысша КоАП) бойынша бір рет салынатын жаза.

Жеке кәсіпкер (ЖК; орысша ИП) үшін басты айырма мынада. Декларацияда өзіңіз есептеген салықты кешіктіріп төлегеніңіз үшін ӘҚБтК бойынша айыппұл жоқ: кодекстің 15-тарауында мұндай құқық бұзушылық құрамы табылмады, тек өсімпұл есептеледі. Айыппұл басқа нәрселер үшін салынады: декларацияны тапсырмағаны үшін (алғаш рет — ескерту), салықты азайтып көрсеткені үшін, жұмыскерлерден ұсталған жеке табыс салығын (ЖТС) аудармағаны үшін. Өсімпұл жауапкершіліктің басқа шараларына қарамастан есептеледі (СК 85-бабының 1-тармағы), яғни айыппұл оны алмастырмайды.

1,25 еселік барлық салық төлеушілерге және салық агенттеріне қолданылады. Ерекшелік — көлденең мониторинг (орысша горизонтальный мониторинг) қатысушылары: оларда еселік 0,65. Санкциялардың толық тізімі — 2026 жылы ЖК-ға салынатын айыппұлдар шолуында.

Өсімпұл қандай формуламен есептеледі?

МКК формуласы: Ө = Б × М × k × К / 365, мұнда k = 1,25. 365 бөлгіші МКК калькуляторынан алынды. Кодекстің өзінде жылдық мөлшерлемені күндікке аудару жолы жазылмаған.

Салық өсімпұлының формуласы: элементтер мен дереккөздер, 2026
ЭлементНе қойыладыҚайдан алынады
Б — берешекМерзімінде төленбеген салық сомасыДекларация, дербес шот
М — мөлшерлемеКешіктірілген әр күнгі Ұлттық банк базалық мөлшерлемесі, үлеспен (15,75% = 0,1575)Ұлттық банк шешімдері
k — еселік1,25; көлденең мониторингте — 0,65СК 5-бабының 2) тармақшасы
К — күнМерзімнен кейінгі күннен бастап төлеген күнді қоса алғанға дейінСК 5-бабының 2) тармақшасы
365Жылдағы күн саныМКК калькуляторы

МКК калькуляторында М мөлшерлемесі «қайта қаржыландыру мөлшерлемесі» деп аталады. Бірақ 2026 жылғы кодекс бойынша бұл — Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі. Шешімдердің тарихы мен күндері Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі бетінде.

Өсімпұлды қалай есептейді: үш мысал

Мысалдарды МКК формуласы бойынша скриптпен есептедік. Мөлшерлеме — жылдық 15,75%: 2026 жылғы 23 қазандағы шешім (БАҚ деректері бойынша), 27 қазаннан бастап қолданылады (күні — Uchet.kz бойынша). Өз есебіңіз алдында қолданыстағы мөлшерлемені тексеріңіз.

1-мысал. Қысқа кешіктіру. Берешек 100 000 ₸, 30 күн: 100 000 × 0,1575 × 1,25 × 30 / 365 = 1 618,15 ₸. Салыстыру үшін: 2026 жылғы 7 қыркүйек пен 26 қазан аралығында қолданылған бұрынғы 16,25% мөлшерлемемен (БАҚ деректері бойынша) дәл осындай кешіктіру 1 669,52 ₸ болатын.

2-мысал. Оңайлатылған режимдегі салық. Жарты жылдағы табысы 6 000 000 ₸ ЖК 4% мөлшерлемемен 240 000 ₸ салықты айдың 25-іне дейін төлеуі керек еді. Салықты 45 күн кеш төледі: 240 000 × 0,1575 × 1,25 × 45 / 365 = 5 825,34 ₸, яғни әр күнге 129,45 ₸. Мерзімді және өз қалаңыздың мөлшерлемесін оңайлатылған режимдегі салық калькуляторынан тексеріңіз.

3-мысал. Мөлшерлеме ауысты. Берешек 100 000 ₸, кешіктіру 30 күн: алғашқы 20 күнде 16,25%, соңғы 10 күнде 15,75% қолданылды. Бөліктерге бөліп есептейміз: 100 000 × 0,1625 × 1,25 × 20 / 365 = 1 113,01 ₸ және 100 000 × 0,1575 × 1,25 × 10 / 365 = 539,38 ₸. Барлығы 1 652,39 ₸.

Базалық мөлшерлеме жылдық 15,75% және еселік 1,25 болғандағы өсімпұл, МКК формуласы бойынша есеп
БерешекКүнМөлшерлемеӨсімпұл
100 000 ₸115,75%53,94 ₸
100 000 ₸3015,75%1 618,15 ₸
240 000 ₸4515,75%5 825,34 ₸
500 000 ₸36515,75%98 437,50 ₸
100 000 ₸300,65 × 15,75% (көлденең мониторинг)841,44 ₸

Кешіктірілген күндерді қалай дұрыс санау керек?

Бірінші күн — мерзімнің соңғы күнінен кейінгі күн, соңғы күн — төлеген күн. Екеуі де есепке кіреді. Мерзім 25 тамыз, төлем 9 қыркүйекте болса, кешіктіру 15 күн (26 тамыздан 9 қыркүйекке дейін).

Мерзімнің соңғы күні демалысқа түссе, СК 64-бабының 2-тармағы бойынша мерзім келесі жұмыс күніне ауысады. Өсімпұл сол күннен кейін ғана басталады. Электрондық түрде соңғы күні сағат 24:00-ге дейін төлеуге болады. Әр салықтың мерзімі төлеу мерзімдері кестесінде.

Кешіктіру ортасында мөлшерлеме өзгерсе, шешімнің күшіне енген күні маңызды. Ұлттық банк кестесі бойынша шешім жұма күні жарияланады да, келесі аптаның бірінші жұмыс күнінен бастап қолданылады. 2026 жылғы 26 қазан демалыс болды, сондықтан 23 қазандағы шешім 27 қазаннан бастап қолданылады (бұл күнді Uchet.kz атайды, Ұлттық банктің немесе МКК-ның растауы бізде жоқ), ал 16,25% мөлшерлеме 7 қыркүйек пен 26 қазан аралығында қолданылған. Сондықтан 26 қазанды қоса алғандағы күндер 16,25%-бен, ал 27 қазаннан бастап 15,75%-бен есептеледі. Есебіңіз салық органының сомасымен сәйкес келмесе, алдымен мөлшерлеменің қай күні ауысқанын тексеріңіз.

Өсімпұл қашан шоттың бұғатталуына әкеледі?

Салық берешегі шекті мөлшерден асқанда: кемінде 20 айлық есептік көрсеткіш (АЕК), яғни 2026 жылы 86 500 ₸. АЕК 2026 жылы — 4 325 ₸. Шектен асқанда салық органы банк шоттарындағы шығыс операцияларын тоқтата тұруға құқылы (СК 5-бабының 4) тармақшасы, 86-бап).

Бұған дейін хабарлама келеді: шекті мөлшерден аспайтын берешек туралы салық органы ол пайда болған күннен бастап 5 жұмыс күнінен кешіктірмей хабарлайды (81-бап). Берешегі шекті мөлшерден асатын ЖК мен заңды тұлғалар туралы мәліметтер тоқсан сайын жарияланады (43-бап). Әр шараның нақты шегін Қаржы министрлігі белгілейді, кодексте тек төменгі шегі берілген.

Өсімпұл мен салық берешегі: белгі, себеп, шешім
БелгіСебепШешім
Салық төленді, бірақ дербес шотта берешек қалдыКешіктірілген күндердің өсімпұлы — бөлек сомаӨсімпұлды жеке төлеммен төлеу
Өсімпұл өз есебіңізден көпБарлық күн саналмаған: төлеген күн де кезеңге кіредіКүндерді қоса алғанда қайта санау
Өсімпұл салық органының сомасынан азБүкіл кезеңге бір мөлшерлеме алынғанКезеңді Ұлттық банк шешімдерінің күндері бойынша бөлу
Төленген сомаға өсімпұл есептелгенТөлем қате бюджеттік сыныптама кодымен (БСК; орысша КБК) немесе басқа мемлекеттік кірістер органына кеткенТөлемді БСК кестесі бойынша нақтылау
Банк есеп шотынан төлемдерді өткізбейдіБерешек шекті мөлшерден асқан, операциялар тоқтатылғанСалық пен өсімпұлды өтеу, шектеудің алынғанын тексеру

Берешекті жеке сәйкестендіру нөмірі (ЖСН) немесе бизнес-сәйкестендіру нөмірі (БСН) бойынша тегін тексеруге болады — тәсілдері салық берешегін қалай тексеруге болады материалында. Төлеу жолдары — e-Salyq Business, банк қосымшалары немесе egov.kz арқылы, ЖК салықтарын қалай төлеуге болады нұсқаулығы бойынша.

Өсімпұлға қалай жол бермеуге болады?

Өсімпұл көбіне ақшаның жоқтығынан емес, мерзімдерді шатастырудан пайда болады. Үш әдет тәуекелдің басым бөлігін жояды.

Біріншісі — тапсыру мен төлеуді ажырату. Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимінде (орысша упрощёнка) 910.00 декларациясы айдың 15-іне дейін тапсырылады, ал салық 25-іне дейін төленеді. Тапсырылған декларация салық төленді деген сөз емес. Толығырақ — 910 нысаны бойынша нұсқаулықта.

Екіншісі — ай сайынғы әлеуметтік төлемдерді ұмытпау. ЖК өзі үшін міндетті зейнетақы жарналарын (МЗЖ), әлеуметтік аударымдарды (ӘА) және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жарналарын әр айдың 25-іне дейін төлейді. Олар бойынша өсімпұл Әлеуметтік кодекс пен МӘМС туралы заңның өз нормаларымен есептеледі, біз оларды мұнда талдамаймыз. Сомалары — ЖК-ның өзі үшін әлеуметтік төлемдері материалында.

Үшіншісі — айына бір рет салық төлеушінің кабинетінде немесе e-Salyq Business қосымшасында дербес шотты ашып қарау және мерзімнен бір-екі күн бұрын төлеу.

Ескерте кетейік: бұл беттегі базалық мөлшерлеме — қайталама дерек, Ұлттық банкке сілтеме жасаған БАҚ деректері бойынша алынды. Келесі шешім 2026 жылғы 4 желтоқсанда күтіледі. Өз күніңізге дәл есеп керек болса, формулаға қолданыстағы мөлшерлемені қойыңыз. Басқа салықтар мен режимдер — шағын бизнес салықтары бөлімінде.

Келесі қадам

Жиі қойылатын сұрақтар

2026 жылы салық өсімпұлы қалай есептеледі?
Берешек сомасын Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесіне, 1,25-ке және кешіктірілген күн санына көбейтіп, 365-ке бөлесіз. Мөлшерлеме жылдық 15,75%, берешек 100 000 ₸, кешіктіру 30 күн болса: 100 000 × 0,1575 × 1,25 × 30 / 365 = 1 618,15 ₸.
Өсімпұл қай күннен бастап есептеледі?
Төлеу мерзімінің соңғы күнінен кейінгі күннен бастап төлеген күнді қоса алғанға дейін (СК 5-бабы). Мерзім 25 тамыз болып, салық 9 қыркүйекте төленсе, кешіктіру — 15 күн.
Кешіктіру кезінде базалық мөлшерлеме өзгерсе, қайсысын алу керек?
Кешіктірілген әр күні қолданылған мөлшерлемені. Сондықтан кезең бөлінеді: өзгеріске дейінгі күндер ескі мөлшерлемемен, кейінгі күндер жаңасымен есептеледі, содан соң сомалар қосылады.
Салықты төлесем, өсімпұлды төлемеуге бола ма?
Жоқ. Өсімпұл бөлек сома ретінде есептеледі және салық төленгеннен кейін де дербес шотта берешек болып қалады; оны жеке төлеммен жабу керек.

Дереккөздер

Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.

  1. ҚР 18.07.2025 № 214-VIII Салық кодексі: 5-баптың 2), 4) тармақшалары (өсімпұл, берешектің шекті мөлшері), 43, 81, 85, 86-баптар · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
  2. МКК өсімпұл калькуляторы: формула П = (Н × Р × k × Д) / 365 · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
  3. ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі, 15-тарау: «есептелген салықты уақтылы төлемеу» құрамы жоқ · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
  4. 2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң: АЕК 4 325 ₸ · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
  5. Forbes.kz, Kursiv, Ұлттық банкке сілтемемен: базалық мөлшерлеменің 16,25%-дан 15,75%-ға төмендеуі, 2026 жылғы 23 қазандағы шешім · тексерілді 2026 жылғы 25 қазан
  6. Uchet.kz, 23.10.2026: 15,75% мөлшерлеме 27 қазаннан бастап қолданылады, өйткені 26 қазан — демалыс күні · тексерілді 2026 жылғы 6 қараша
  7. 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасы: 2027 жылғы АЕК — 4 693 ₸, ЕТЖ — 85 000 ₸ (жоба, қабылданбаған) · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан

Осы тақырыпқа қатысты