Ақшаны қайтаруға арналған ТМК: қате төлем, тауар, қызмет
Не өзгерді
Материал 2027 жылға тексерілді: 16.11.2026 жағдайы бойынша бұл ережелерді 2027 жылғы 1 қаңтардан өзгертетін қабылданған түзетулер жоқ.

Қысқаша
- Кестеде «ақшаны қайтару» деген бірыңғай ТМК жоқ: код бастапқы төлемнің не үшін болғанына және қайтару себебіне қарай таңдалады.
- Жеткізілмеген тауар мен материалдық емес актив үшін ақшаны қайтару — ТМК 780, көрсетілмеген қызмет үшін — ТМК 880.
- Қате есептен шығарылған сома бастапқы төлем бөлімінің «басқа» кодымен қайтарылады: 1-бөлім бойынша — 190, қарыздар бойынша — 490, қызметтер бойынша — 890. Қағидалардың қазақша мәтінінде — «қате есептен шығарылған сома», орысшасында — «ошибочно списанной».
- Қызмет үшін артық төлем мен қызмет құны азайғандағы қайтару да 890 кодымен кодталады. Жеткізуші шартты тиісінше орындамағаны үшін қайтару 890 кодының тармақшаларында тек Қағидалардың орысша мәтінінде аталған.
- Қате төленген салықты бюджет жағы қайтарады: шотқа қайтару — 971, басқа БСК-ға есепке жатқызу — 975; төлеушінің өзі бұл кодтарды қоймайды.
Кестеде «ақшаны қайтару» деген бірыңғай төлем мақсатының коды (ТМК, орысша КНП) жоқ. Жеткізілмеген тауардың ақшасы 780 кодымен, көрсетілмеген қызметтің ақшасы 880 кодымен қайтарылады. Сома қателесіп кетсе, бастапқы төлем жататын бөлімнің «басқа» коды қойылады: арнайы аударымдар үшін — 190, қызметтер үшін — 890 және т. б. Экономика секторларының және төлемдер белгілеу кодтарын қолдану қағидаларының (Ұлттық Банктің (ҰБ) № 203 Қағидалары) 2026 жылғы 3 шілдедегі редакциясындағы 2-қосымша осылай құрылған (03.10.2026 салыстырылды).
Қисыны қарапайым: қайтару коды бастапқы төлемнің бөлімін қайталайды. Қызметті 8-бөлімнің кодымен төлесеңіз, оның құнын да сол бөлімнің кодымен қайтарасыз. Бөлімдердің құрылымы мен ТМК-ның бірінші цифрының мағынасы — ТМК анықтамалығында, ал төлем тапсырмасына керек барлық код — төлем кодтары бөлімінде.
| Қайтару себебі | Бастапқы төлем | Қайтару ТМК-сы |
|---|---|---|
| Тауар немесе материалдық емес актив жеткізілмеді | 7-бөлім, мысалы, 710 | 780 |
| Қызмет көрсетілмеді | 8-бөлім, мысалы, 859 немесе 851 | 880 |
| Қызмет үшін артық төлем, құнның азаюы | 8-бөлім | 890 |
| Қызмет жеткізушісі шарт талаптарын бұзды | 8-бөлім | 890 (тармақша тек орысша мәтінде) |
| Қызметтер бойынша қате есептен шығарылған сома | 8-бөлім | 890 |
| 1-бөлімнің аударымдары бойынша қате есептен шығарылған сома | Мысалы, қаржылық көмек 119 | 190 |
| Қарызды өтеуге артық аударылған сома | 4-бөлім, мысалы, 421 | 490 |
| Артық төленген салық | 911 | 971 — бюджет жағы қояды |
Жеткізілмеген тауардың ақшасын қайтарғанда қандай ТМК қойылады?
Жеткізуші ақшаны алып, тауарды жөнелтпесе, оны ТМК 780 кодымен қайтарады — «Ұсынылмаған тауарлар үшін қаражатты қайтару». Кодтың тармақшасында материалдық емес активтер де аталған: меншікке 730 кодымен төленген бағдарлама немесе тауар белгісі берілмесе де, осы код келеді.
Ең жиі жағдай — аванс. Тауар үшін алдын ала төлем 710 кодымен жіберіледі: 2-қосымша ескертпесінің 5-тармағы бойынша тауар үшін төлемдерге аванстық төлемдер де кіреді. Мәміле бұзылса, кері төлем 710-мен емес, 780-мен жүреді: ақша кері бағытта қозғалады, код соны көрсетеді.
Қайтарғанда «Назначение платежа» өрісі (Қағидаларда — «Төлемді тағайындау») төлем кезіндегідей мұқият толтырылады. Қағидалардың 10-тармағы нақты операцияны сипаттап, негіздеме құжаттың деректемелерін көрсетуді талап етеді. Қайтару үшін бұл мынаны білдіреді: «қайтару» сөзі, нақты не үшін, бастапқы төлем жүрген шарттың немесе шоттың нөмірі мен күні. Мысалы: «02.09.2026 № 15 шот бойынша жеткізілмеген тауар үшін авансты қайтару». Сонда алушы да, оның банкі де бұл жаңа түсім емес, ескі мәміле бойынша кері қозғалыс екенін бірден көреді.
Шегі де бар: 7-бөлімде жеткізілген тауар үшін артық төлемге тікелей тұжырым жоқ. 790 «7-бөлім бойынша басқа да төлемдер» коды тек 7-бөлімнің төлемдері бойынша заңнама талаптарын бұза отырып ресімделген төлем құжаттары бойынша қайтаруды қамтиды. Тауар жеткізіліп, бірақ артық төленсе, кодты жібермес бұрын банктен нақтылаңыз. Код туралы толығырақ — ТМК 780 бетінде.
Көрсетілмеген қызмет үшін ақшаны қайтарғанда қандай ТМК керек?
Ешқашан көрсетілмеген қызметтің ақшасы ТМК 880 кодымен қайтарылады — «Көрсетілмеген қызметтер үшін қаражатты қайтару». Бұл — бүкіл 8-бөлімнің айнасы: бастапқы төлем бухгалтерия үшін 859-бен бе, жалдау үшін 855-пен бе, әлде тасымал үшін 814-пен бе — бәрібір.
880-нен айырмашылығы — 890 «8-бөлім бойынша басқа да төлемдер» коды қызмет көрсетілген, бірақ есеп қайта қаралған жағдайда керек. Қағидалардың қазақша мәтінінде оның тармақшаларында мыналар аталған:
- қызмет үшін артық аударылған ақшаны қайтару;
- қызмет құны азайған жағдайдағы қайтару;
- 8-бөлімнің төлемдері бойынша қателесіп есептен шығарылған соманы қайтару.
Орысша мәтінде тағы бір тармақша бар — қызмет жеткізушісінің шарт талаптарын тиісінше орындамағаны үшін ақша қайтаруы («возврат денег поставщиком услуг за ненадлежащее исполнение условий договора»). Қазақша мәтіннің 890 кодында бұл тармақша жоқ, сондықтан мұндай қайтаруды 890-мен жібермес бұрын банктен нақтылаңыз.
Таңдау былай: қызмет мүлдем болмады — 880; қызмет болды, бірақ артық төленді немесе құны азайды — 890. Мысалы, Ақтөбедегі ЖШС жүк тасымалын төлеп, бірақ көлік келмесе, тасымалдаушы ақшаны 880-мен қайтарады. Көлік келіп, бірақ шарттағыдан аз жүк тасыса, айырманы 890-мен қайтарады. Толығырақ — ТМК 880 және ТМК 890 беттерінде.
Қате аударылған соманы қайтарғанда қандай ТМК қойылады?
Қате төлем бастапқы төлем жататын бөлімнің «басқа» кодымен, яғни соңғы цифрлары 90 болатын кодпен қайтарылады. Кестеде бір әмбебап код жоқ.
| Бастапқы төлемнің бөлімі | Қайтару ТМК-сы | Кодқа тағы не кіреді |
|---|---|---|
| 1 — арнайы аударымдар | 190 | төлем мақсаты сәйкестендірілмесе, анықталғанға дейін сомаларды кері қайтару |
| 2 — валюта және бағалы металдар | 290 | 2-бөлім бойынша қате есептен шығарылған соманы қайтару |
| 3 — салымдар және шоттар бойынша қозғалыс | 390 | 3-бөлім бойынша қате есептен шығарылған соманы қайтару |
| 4 — қарыздар | 490 | қарызды өтеуге артық аударылған ақшаны қайтару |
| 5 және 6 — бағалы қағаздар | 590 / 690 | өз бөлімі бойынша қате есептен шығарылған соманы қайтару |
| 8 — қызметтер | 890 | артық төлем, құнның азаюы; тиісінше орындамау — тек орысша мәтінде |
Іздемес бұрын бір жайтты білген жөн. Қағидалардың қазақша мәтінінде «қате есептен шығарылған соманы қайтару» (890 кодында — «қателесіп есептен шығарылған») деп жазылған (орысшасында — «ошибочно списанной суммы»), «қате аударылған» деп емес. Сондықтан кесте мәтінінен «аударылған» сөзімен іздесеңіз, керек код табылмайды.
7-бөлім «Тауарлар» үшін қате есептен шығарылған сома туралы тұжырым жоқ: 790 коды тек заңнаманы бұза отырып ресімделген төлем құжаттары туралы айтады. Тауар үшін төлем қателесіп кетсе, қайтару тәртібін банкпен келіскен дұрыс. 190 коды бөлек талданған: атқару құжатында төлем мақсаты туралы мәлімет болмаса, инкассалық өкім бойынша аударымдар да осында жатады. Мысалы, 119 кодымен жіберілген қаржылық көмек қателесіп кетсе, ол 190-мен қайтарылады.
Қате төленген салық пен әлеуметтік төлемді қалай қайтарады?
Артық немесе басқа бюджеттік сыныптама кодына (БСК) төленген салықты бюджет жағы қайтарады, қайтару кодтарын да сол жақ қояды, төлеуші емес. Төлеуші тек салық органында қайтаруды немесе есепке жатқызуды бастайды; оның бастапқы төлем тапсырмасы 911 кодымен кеткен.
- 971 — бюджеттен артық (қателесіп) төленген сомаларды банк шотына қайтару;
- 975 — салық басқа БСК-ға кетсе, бір бюджеттік сыныптама кодынан басқасына есепке жатқызу;
- 976 — бір мемлекеттік кірістер органынан басқасына есепке жатқызу.
Әлеуметтік төлемдерде де солай. Міндетті зейнетақы жарналарын (МЗЖ), әлеуметтік аударымдарды және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жарналарын қайтаруға кестеде өз кодтары бар — 021, 026, 032, 090, 125–128. Оларды қайтаратын жақ қояды. Кәсіпкерге оларды таңдаудың қажеті жоқ, оның міндеті — бастапқы төлемді дұрыс кодтау. Өсімпұл үшін мұны қалай істеу керегі МЗЖ, ЖМЗЖ және МӘМС өсімпұлына арналған ТМК материалында көрсетілген.
Ақшаны қайтарғанда қандай қателер жиі кездеседі?
Көбіне жоқ «әмбебап» кодты іздейді немесе бастапқы төлемнің кодын қайталайды.
| Белгісі | Себебі | Шешімі |
|---|---|---|
| Тауар үшін аванс 710-мен қайтарылды | Төлем коды қайталанған | 780 — жеткізілмеген тауар үшін қайтару |
| Қызмет үшін артық төлем 880-мен қайтарылды | 880 — тек көрсетілмеген қызметке | 890 — қызмет үшін артық аударылған сома |
| «Қате аударылған» деп іздегенде код табылмайды | Қағидаларда — «қате есептен шығарылған» | Бөлімнің «басқа» кодын іздеңіз: 190, 490, 890 |
| Қате қаржылық көмекті қайтару 890-мен кетті | Бастапқы төлем 1-бөлімнен | 190 — 1-бөлімнің «басқа» коды |
| Төлеуші 971-ді өзі қойды | Бұл кодты бюджет жағы қояды | Қайтаруға немесе есепке жатқызуға өтініш беріңіз |
Қайтаруды өз ақшаңызды шоттар арасында аударумен жиі шатастырады — бұл басқа бөлім және басқа кодтар, олар туралы өз қаражатын аударуға арналған ТМК материалында. Тікелей төлемдердің кодтары — жалдау, жалақы, қызмет — типтік төлемдерге арналған ТМК нұсқаулығында жиналған. Ақша резидент жеке тұлғаға қайтарылса, бенефициар коды өрісіне Кбе 19 қойылады; алушы компанияның кодын қалай анықтау керегін Кбе беті түсіндіреді.
Қайтару кодтарының ресми атаулары
Кестеде 2-қосымшадағы тұжырымдар «оның ішінде» тармақшаларымен бірге берілген.
| ТМК | Атауы | Қолдану тәртібі |
|---|---|---|
190 | 1-бөлім бойынша басқа да аударымдар, оның ішінде: 1-бөлімнің төлемдері бойынша Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын бұза отырып ресімделген, төлем құжаттары бойынша ақша қайтаруды қоса алғанда, бұрын есепке алынбаған төлемдер; 1-бөлімнің төлемдері бойынша қате есептен шығарылған соманы қайтару; төлем мақсаты сәйкестендірілмеген жағдайда, анықтағанға дейін шоттан сомаларды кері қайтару; инкассалық өкімге қоса берілетін атқару құжатында төлем белгілеуін (мақсатын) анықтауға мүмкіндік беретін мәліметтер болмаған жағдайда инкассалық өкімнің негізінде берешекті өтеу бойынша аударымдар | — |
780 | Ұсынылмаған тауарлар үшін қаражатты қайтару, оның ішінде: ұсынылмаған тауарлар, материалдық емес активтер үшін қаражатты қайтару | — |
880 | Көрсетілмеген қызметтер үшін қаражатты қайтару, оның ішінде: Қазақстан Республикасының резидент банктері филиалдарының және бейрезидент-банктері филиалдарының клиенттерден пайдаланылмаған жол чектерінің қалдықтарын сатып алуы | — |
890 | 8-бөлім бойынша басқа да төлемдер, оның ішінде: 8-бөлімнің төлемдері бойынша Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын бұза отырып ресімделген төлем құжаттары бойынша қаражаттың қайтарылуын қоса алғанда, бұрын есепке алынбаған қызметтер бойынша төлемдер; 8-бөлімнің төлемдері бойынша қателесіп есептен шығарылған соманың қайтарылуы; көрсетілген қызметтер үшін, сондай-ақ қызмет құны азайған жағдайда артық аударылған ақшаның қайтарылуы | — |
Дереккөздер: Экономика секторларының кодтарын және төлем мақсатын қолдану қағидалары, ҰБ № 203 · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан.
Келесі қадам
- ТМКТМК (КНП) — ҰБ-нің № 203 Қағидалары бойынша үш таңбалы төлем мақсатының коды: 10 бөлімде 308 код. Жиі…
- КбеКбе — алушының екі таңбалы бенефициар коды: резиденттігі мен экономика секторы. ЖК мен жеке тұлғада 19, ЖШС-те…
- Оңайлатылған режимдегі ЖК салықтарын төлеу мерзімдері 2027ЖК салықты қай күнге дейін төлейді: оңайлатылған режимде 910.00 бойынша салық — 25 тамыз бен 25 ақпанға дейін,…
Жиі қойылатын сұрақтар
Қате аударылған соманы қайтарғанда қандай ТМК қойылады?
Көрсетілмеген қызмет үшін ақшаны қайтарғанда қандай ТМК керек?
Жеткізілмеген тауардың ақшасын қайтарғанда қандай ТМК қойылады?
Жеке тұлғаға ақша қайтарғанда қандай ТМК қойылады?
Дереккөздер
Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.
- Экономика секторларының және төлемдер белгілеу кодтарын қолдану қағидалары (ҰБ Басқармасының № 203 қаулысы), 2-қосымша: 190, 780, 790, 880, 890, 971, 975 кодтары, 03.07.2026 № 81 редакциясы · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
- ҰБ Басқармасының 03.07.2026 № 81 қаулысы: № 203 Қағидаларға өзгерістер · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан