ТМК 421: мағынасы және төлемде қашан көрсетіледі
Не өзгерді
Материал 2027 жылға тексерілді: 16.11.2026 жағдайы бойынша бұл ережелерді 2027 жылғы 1 қаңтардан өзгертетін қабылданған түзетулер жоқ.

Қысқаша
- ТМК 421 — «Қысқа мерзімді қарыздарды өтеу (бір жылдан аспайтын)»: Ұлттық Банктің № 203 Қағидаларының 4-бөлімі (қарыздар), 420-топ (қарыздарды өтеу); тармақшасында овердрафт пен овернайт аталған.
- 420-топтың тақырыбы бойынша осы кодпен негізгі борыш пен сыйақы, оның ішінде мерзімінен бұрын және мерзімі өткені өтеледі, уақытша қаржылық көмек қайтарылады.
- Бір жылдан ұзақ қарыз — 423, мерзімсіз және басқа қарыздар — 429; қарызды өтеуге артық аударылған соманы қайтару — 490.
- ТМК-ны қарыз алушы қояды, ал бенефициар коды (Кбе; орысша КБе) кредиторға байланысты: банк — 14, микроқаржы ұйымы — 15, ЖШС — 17, жеке тұлға — 19.
ТМК 421 (төлем мақсатының коды, орысша КНП) бір жылдан аспайтын мерзімге берілген қарызды қайтарғанда қойылады: банк несиесі, овердрафт, микронесие, құрылтайшыдан немесе серіктестен алынған уақытша қаржылық көмек. Мұндай қарыз бойынша сыйақы да осы кодпен төленеді, оның ішінде мерзімінен бұрын және мерзімі өткен кезде. Атауы — «Қысқа мерзімді қарыздарды өтеу (бір жылдан аспайтын)», Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің (ҰБ) № 203 Қағидаларының 2-қосымшасы, 4-бөлім (қарыздар), 420-топ (қарыздарды өтеу). Тұжырым 2026 жылғы 3 шілдедегі № 81 редакциясы бойынша 03.10.2026 салыстырылды.
| Көрсеткіш | Мәні |
|---|---|
| Код | 421 |
| Бөлім және топ | 4-бөлім (қарыздар), 420-топ (қарыздарды өтеу) |
| Қарыз мерзімі | бір жылдан аспайды |
| Не өтеледі | негізгі борыш пен сыйақы, мерзімінен бұрын және мерзімі өткені |
| Кім қояды | қарыз алушы |
| Мұндай қарызды беру | 411 |
| Салыстыру күні | 03.10.2026 |
421 кодына не кіреді?
| ТМК | Атауы | Қолдану тәртібі |
|---|---|---|
421 | Қысқа мерзімді қарыздарды өтеу (бір жылдан аспайтын), оның ішінде: овердрафтты, овернайтты өтеу | — |
Дереккөздер: Экономика секторларының кодтарын және төлем мақсатын қолдану қағидалары, ҰБ № 203 · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан.
421 жолында тек овердрафт пен овернайт аталған. Қалғанын 421, 423 және 429 кодтарына ортақ 420-топтың тақырыбы ашады. Онда негізгі борыш пен есептелген сыйақыны өтеу (мерзімінен бұрын өтеуді қоса алғанда), негізгі борыш пен сыйақы бойынша мерзімі өткен берешекті өтеу және уақытша қаржылық көмекті қайтару аталған.
Бұдан екі практикалық қорытынды шығады. Мерзімінен бұрын өтеу кодты өзгертпейді: мерзімінен ерте жабылған қысқа мерзімді несие бәрібір 421 кодымен өтеледі. Мерзімнің өтуі де басқа код іздеуге себеп емес: бір жылға дейінгі қарыз бойынша мерзімі өткен борыш пен сыйақы сол 421 кодымен төленеді. Ал қарыз шарты бойынша өсімпұл мен тұрақсыздық айыбын Қағидалар 119 кодына жатқызады.
«420-топ» тақырыбының өзі төлем тапсырмасына қойылмайды: Қағидалардың 11-тармағы нақтылауы бар тақырып-кодқа тыйым салады.
421, 423 әлде 429: өтеу кодын қалай таңдау керек?
Өтеу коды беру кодына сәйкес келеді және қарыздың мерзіміне байланысты.
| Қарыз | Беру | Өтеу |
|---|---|---|
| Қысқа мерзімді, бір жылдан аспайтын | 411 | 421 |
| Ұзақ мерзімді, бір жылдан астам | 413 | 423 |
| Мерзімсіз және басқа қарыздар | 419 | 429 |
| Қаржы лизингі | — | 424 |
| Өтеуге артық аударылған сома | — | 490 |
Қарыз 411 кодымен берілсе, ол 423 емес, 421 кодымен өтеледі. Қайтарымсыз көмек қарыз болып саналмайды: ол 119 кодымен жіберіледі және қайтарылмайды. Қаржылық көмек пен қарыздар бойынша жиынтық жалақы, жалдау, қызмет және есеп беретін сомаларға арналған ТМК нұсқаулығында берілген.
Қарызды өтегенде қандай Кбе қойылады?
ТМК операцияға, ал бенефициар коды (Кбе; орысша КБе) кредитордың кім екеніне байланысты. Бір ғана 421 үшін алушының коды әртүрлі болады:
- екінші деңгейдегі банк — Кбе 14;
- микроқаржы ұйымы (орысша МФО) — Кбе 15;
- резидент жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС; орысша ТОО), мысалы, уақытша көмек берген серіктес — 17;
- резидент жеке тұлға, мысалы, құрылтайшы — Кбе 19.
Мысал. Алматы облысындағы ЖШС құрылтайшысынан алты айға қайтарымды көмек алды, ақша 411 кодымен түскен. Қайтару: ТМК 421, Кбе 19, төлемді тағайындау (орысша «Назначение платежа») шартқа сілтемемен — «15.04.2026 № 3 шарт бойынша уақытша қаржылық көмекті қайтару». Бюджеттік сыныптама коды (БСК; орысша КБК) керек емес: төлем бюджетке кетпейді. Несие бойынша төлем кестесін несие калькуляторында шамалап есептеуге болады.
ТМК 421 бойынша жиі кездесетін қателер
| Белгісі | Себебі | Шешімі |
|---|---|---|
| Үш жылдық несие 421 кодымен өтеледі | Мерзімі бір жылдан асады | 423 |
| Құрылтайшыға қаржылық көмек 119 кодымен қайтарылды | 119 — қайтарымсыз көмек | Мерзіміне қарай 421, 423 немесе 429 |
| Банкке сыйақы қызмет ретінде төленді | Пайыздар өтеуге кіреді | Қарыз мерзіміне қарай 421 |
| Автокөлік үшін лизинг төлемі 421 кодымен кетті | Қаржы лизингінің өз коды бар | 424 |
| Кредитор қарыз бойынша артық төлемді 421 кодымен қайтарды | Қайтару — басқа операция | 490; қараңыз: ақшаны қайтаруға арналған ТМК |
Өзгерістер тарихы
- 2017 жылғы 1 қаңтар — 4-бөлімі (қарыздар) бар Ұлттық Банктің № 203 Қағидалары күшіне енді.
- 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап 27.08.2022 № 74 қаулы бойынша 2-қосымшаның редакциясы қолданылады.
- 2026 жылғы 3 шілде — № 81 қаулы кодтар кестесін жаңартты; 421 атауы мен 420-топтың тақырыбы осы редакция бойынша 03.10.2026 салыстырылды. Хронология — ТМК анықтамалығында.
Келесі қадам
- ТМКТМК (КНП) — ҰБ-нің № 203 Қағидалары бойынша үш таңбалы төлем мақсатының коды: 10 бөлімде 308 код. Жиі…
- КбеКбе — алушының екі таңбалы бенефициар коды: резиденттігі мен экономика секторы. ЖК мен жеке тұлғада 19, ЖШС-те…
- Бизнес несиесінің калькуляторы: грантпен салыстыруБизнес несиесінің калькуляторы: аннуитет пен сараланған тәсіл бойынша ай сайынғы төлем, артық төлем және 400…
Жиі қойылатын сұрақтар
ТМК 421 деген не?
Құрылтайшыға қаржылық көмекті қандай ТМК кодымен қайтарады?
Несие бойынша сыйақы басқа ТМК кодымен төлене ме?
Дереккөздер
Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.
- Экономика секторларының және төлемдер белгілеу кодтарын қолдану қағидалары (ҰБ Басқармасының № 203 қаулысы), 2-қосымша: 410 және 420-топтар, 421–490 кодтары, 03.07.2026 № 81 редакциясы · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
- ҰБ Басқармасының 03.07.2026 № 81 қаулысы: № 203 Қағидаларға өзгерістер · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан