ZhasPro

Кәсіпкерлерге арналған салықтық резиденттік

Не өзгерді

2027 жылғы сомалар бюджет жобасы бойынша қосылды: АЕК 4 325 ₸ орнына 4 693 ₸; 2026 жылғы сомалар жыл соңына дейін сақталды.

«Кәсіпкерлерге арналған салықтық резиденттік» материалына арналған иллюстрация

Қысқаша

  • Жеке тұлға Қазақстанда кез келген қатарынан 12 айлық кезеңде кемінде 183 күнтізбелік күн болса, келген және кеткен күндерін қоса, Қазақстанның салықтық резиденті болып саналады (СК 222-бап).
  • Екінші негіз — өмірлік мүдделер орталығы: бір мезгілде азаматтық, тұруға рұқсат немесе тұруға ықтиярхат, Қазақстанда тұратын отбасы (егер бар болса) және тұруға қолжетімді тұрғын үй (222-баптың 3-тармағы).
  • Тұруға ықтиярхаттың өзі резиденттік бермейді: 183 күн болмаса немесе отбасы мен тұрғын үй болмаса, ықтиярхаты бар шетелдік резидент емес болып қала береді.
  • Резидент емес жалақыдан жеке табыс салығын төлем көзінде шегерімсіз төлейді — 30 АЕК те, МЗЖ мен МӘМС жарналары да базаны азайтпайды (692-баптың 3-тармағы); 300 000 ₸ жалақыда қолға тиетін айырма 16 575 ₸-ге жетеді.
  • Оңайлатылған режимді тек резиденттер қолдана алады (723-баптың 1-тармағы), өзін-өзі жұмыспен қамтығандар режимін — тек ҚР азаматтары мен қандастар (718-баптың 2-тармағы).

Жеке тұлға Қазақстанның салықтық резиденті екі негіздің бірі бойынша болады: ол елде кез келген қатарынан 12 айлық кезеңде кемінде 183 күнтізбелік күн болады (келген және кеткен күндері есептеледі) немесе оның өмірлік мүдделер орталығы Қазақстанда (2026 жылғы Салық кодексінің 222-бабы). Мұнда азаматтық шешуші емес: шетелде тұратын ҚР азаматы резидент емес болуы мүмкін, ал шетелдік — резидент.

2027 жылғы сомалар. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап АЕК 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасы бойынша 4 693 ₸ (2026 жылы — 4 325 ₸); түпкілікті мәні заңға қол қойылғаннан кейін белгілі болады. Осы беттегі АЕК-ке байланысты сомалар:

АЕК-пен берілген сомалар: 2026 жыл және бюджет жобасы бойынша 2027 жыл
Көрсеткіш20262027 (жоба)
1 АЕК4 325 ₸4 693 ₸
300 000 ₸ жалақы: қолға (30 АЕК шегеріммен)250 575 ₸251 679 ₸
300 000 ₸ жалақы: жұмыс берушінің жалақыдан тыс шығыны48 840 ₸51 840 ₸

Кәсіпкер үшін мәртебе екі жерде маңызды. Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін тек резидент қолдана алады (723-баптың 1-тармағы). Ал шетелдіктерді жұмысқа алсаңыз, жалақыдан жеке табыс салығын (ЖТС; орысша ИПН) қалай ұстау керегі олардың мәртебесіне байланысты. Төменде — екі негіз, тұруға ықтиярхат неге өздігінен ештеңе шешпейтіні және 300 000 ₸ жалақыдағы төрт есеп.

183 күн қалай есептеледі?

Ағымдағы салық кезеңінде аяқталатын кез келген қатарынан 12 айлық кезең алынады да, Қазақстанда болған күнтізбелік күндер саналады — келген күн мен кеткен күнді қоса. 183 және одан көп күн жиналса, адам елде тұрақты болады деп танылып, резидент болады.

Мұндағы басты сөз — «кез келген». Кезең күнтізбелік жылмен сәйкес келуі міндетті емес. Шетелдік 2026 жылғы 1 маусымда келіп, елде қалса, 183 күн қарашаның соңына қарай жиналады. Маусымнан келесі жылдың мамырына дейінгі терезе де резиденттік береді. Кодекс «Астана» халықаралық қаржы орталығының (АХҚО; орысша МФЦА) инвестициялық резиденттерін бөлек атайды — олар үшін шек 90 күн (222-баптың 2-тармағы).

2026 жылғы СК бойынша Қазақстандағы жеке тұлғалардың салықтық резиденттік өлшемдері, 25.10.2026 салыстырылды
КөрсеткішНормаСК бабы
Тұрақты болу шегікемінде 183 күнтізбелік күн222-баптың 2-тармағы
Есептеу кезеңісалық кезеңінде аяқталатын кез келген қатарынан 12 айлық кезең222-баптың 2-тармағы
Келген және кеткен күндересептеледі222-баптың 2-тармағы
АХҚО-ның инвестициялық резиденті90 күн222-баптың 2-тармағының 2) тармақшасы
Өмірлік мүдделер орталығыбір мезгілде үш шарт222-баптың 3-тармағы
Резидент емесСК бойынша немесе халықаралық шарт бойынша резидент емес225-баптың 1-тармағы

Өмірлік мүдделер орталығы деген не?

Бұл — резиденттіктің екінші негізі, ол күн санамай-ақ жұмыс істейді. Егер үш шарт бір мезгілде орындалса, өмірлік мүдделер орталығы Қазақстанда болады (222-баптың 3-тармағы):

  1. адамның ҚР азаматтығы, тұруға рұқсаты немесе тұруға ықтиярхаты бар;
  2. жұбайы немесе жақын туыстары Қазақстанда тұрады — егер олар болса;
  3. Қазақстанда тұруға қолжетімді тұрғын үй бар — өзінікі немесе басқа негізде, мысалы, жалдау шарты бойынша.

Осыдан жиі назардан тыс қалатын қорытынды шығады. Тұруға ықтиярхаты, отбасы және Алматыда пәтері бар шетелдік елде 183 күннен аз болса да резидент бола алады. Керісінше, отбасы мен тұрғын үйі осында қалған ҚР азаматы шетелде ұзақ жұмыс істесе де, өмірлік мүдделер орталығын Қазақстанда сақтайды. Резиденттікті құжатпен растау тәртібін кодекстің 224-бабы реттейді; оны бұл жерде талдамаймыз.

Тұруға ықтиярхат шетелдікті неге резидент етпейді?

Себебі тұруға ықтиярхат — өмірлік мүдделер орталығының үш шартының біріншісі ғана. Қазақстанда отбасы мен тұрғын үй болмаса және елде 183 күн толмаса, ықтиярхаты бар шетелдік салық бойынша резидент емес болып қала береді.

Шатасу әлеуметтік төлемдерден туады: олар үшін ықтиярхат дәл шешуші. Қазақстан Республикасының аумағында тұрақты тұратын шетелдіктер міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға (МӘМС; орысша ОСМС) және әлеуметтік сақтандыруға азаматтармен тең қатысады (МӘМС туралы заңның 2-бабының 2-тармағы, Әлеуметтік кодекстің 243-бабы). Ал тұруға ықтиярхаты жоқ шетелдіктер МӘМС жарналарын төлеуші емес (заңның 14-бабының 2-тармағы).

Нәтижесінде бір-біріне тәуелсіз екі ось шығады: салық резиденттікке, жарналар ықтиярхатқа байланысты (және елдің Еуразиялық экономикалық одаққа (ЕАЭО; орысша ЕАЭС) мүшелігіне). Жұмыс беруші екеуін де тексеруі керек. Қызметкер мен жұмыс беруші жарналарының мөлшерлемелері — 2026 жылғы МӘМС талдауында.

Резиденттік жалақыдан ұсталатын ЖТС-ті қалай өзгертеді?

Резидент ЖТС-ті ҚР азаматы сияқты төлейді — 10% және 15% шкаласымен, шегерімдермен. Резидент емес төлем көзінде ешқандай шегерімсіз төлейді (362-баптың 1-тармағы, 692-баптың 3-тармағы). Резидент еместің еңбек табысына мөлшерлеме — сол 10% 8 500 АЕК-ке дейін және одан асқан бөлігіне 15% (682-баптың 1-тармағының 8) тармақшасы). Бірақ база үлкенірек.

Резидент емес жоғалтатын шегерімдер — екеу. Біріншісі — айына 30 айлық есептік көрсеткіш (АЕК; орысша МРП) базалық шегерім: 2026 жылы 129 750 ₸, қызметкердің өтініші бойынша. Екіншісі — әлеуметтік төлемдер шегерімі, яғни міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ; орысша ОПВ) мен МӘМС жарналары (401–403-баптар). Резидент еместен ұсталған ЖТС-ті жұмыс беруші келесі айдың 25-іне дейін аударады (692-бап). Резиденттің шегерімдері қалай құрылғаны — ЖТС бойынша салық шегерімдері материалында, жалпы ережелер — 2026 жылғы ЖТС нұсқаулығында.

2026 жылы 300 000 ₸ жалақыдан ұсталатын сомалар: резиденттік пен ықтиярхатқа қарай, АЕК 4 325 ₸
Қызметкер, жалақы 300 000 ₸МЗЖ / МӘМС жарналарыЖТСҚолға тиетіні
ҚР азаматы немесе ықтиярхаты бар шетелдік, резидент, шегерімге өтініш берген30 000 / 6 000 ₸13 425 ₸250 575 ₸
Ықтиярхаты бар шетелдік, резидент емес30 000 / 6 000 ₸30 000 ₸234 000 ₸
Ықтиярхаты жоқ шетелдік (ЕАЭО-дан емес), резидент емесұсталмайды30 000 ₸270 000 ₸
Ықтиярхаты жоқ шетелдік (ЕАЭО-дан емес), резидент, шегерімге өтініш бергенұсталмайды17 025 ₸282 975 ₸

Бірінші мен екінші жолдың айырмасы — ықтиярхаты бар бір адамның қолына тиетін ақшада айына 16 575 ₸. Өз нұсқаңызды жалақы калькуляторы есептейді, жалақыдан тыс жұмыс беруші шығындарын — қызметкердің құны калькуляторы.

Резиденттік өз бизнесіңіз үшін нені білдіреді?

Жеке кәсіпкер (ЖК; орысша ИП) үшін мәртебе қолжетімді режимдерді айқындайды. Оңайлатылған режимді тек Қазақстанның резиденті болып табылатын жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар қолдана алады (723-баптың 1-тармағы). Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар режимі — тек ҚР азаматтары мен қандастар үшін (718-баптың 2-тармағы).

Жағдайға қарай:

  • ҚР азаматысыз және осында тұрасыз — сұрақ жоқ: сіз резидентсіз, барлық режим қолжетімді. Оңайлатылған режимнің мөлшерлемелері мен мерзімдері — оңайлатылған режимдегі ЖК салығының калькуляторында.
  • ҚР азаматысыз, тіркеусіз, шағын көлемде жұмыс істейсіз — өзін-өзі жұмыспен қамтығандар режимін қараңыз: ол тек азаматтар мен қандастарға ашық.
  • Ықтиярхаты, отбасы мен тұрғын үйі Қазақстанда бар шетелдіксіз — өмірлік мүдделер орталығыңыз осында, сондықтан 183 күнді санамай-ақ резидент деп таныласыз. Шетелдікке қандай режимдер ашық екені — шетелдікке ЖК нұсқаулығында.
  • Ықтиярхаты жоқ, жарты жылға келген шетелдіксіз — 183 күн бойынша резидент боласыз. Оған дейін 723-бап бойынша оңайлатылған режим сізге жабық.

Бизнесіңіз табысты жеке тұлғаға емес, шетелдік компанияға төлесе, резидент емес заңды тұлғаларға арналған ережелер қолданылады: төлем көзіндегі мөлшерлемелер және қосарланған салық салуды болдырмау туралы шарт бойынша босату. Ол үшін алушының резиденттігі туралы құжат төлемнен кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірілмей ұсынылуы керек (705-бап). Толығырақ — резидент еместерден КТС талдауында.

ЕАЭО азаматтарына қандай ереже қолданылады?

Ресей, Беларусь, Армения және Қырғызстан азаматтарының өз ережелері бар. ЕАЭО-дан келген резидент еместің ЖТС-і бойынша дереккөздер бір-біріне қайшы. ЕАЭО туралы шарт (73-бап) жалдау бойынша табысқа бірінші күннен бастап резиденттерге арналған мөлшерлемелермен салық салуды талап етеді. Ал Салық кодексі резидент еместерге шегерім беруге тыйым салады (692-бап).

ЕАЭО-дан келген резидент емес үшін 300 000 ₸ жалақыдағы екі нұсқа:

  • қатаң СК бойынша — шегерімсіз 10%: ЖТС 30 000 ₸, қолға 234 000 ₸;
  • Шарттың 73-бабын кеңейтіп түсіндіру бойынша — резидент сияқты, шегерімдермен: ЖТС 13 425 ₸, қолға 250 575 ₸.

ЕАЭО-дан келген резидент еместерге шегерім беру жөнінде Мемлекеттік кірістер комитетінің (МКК; орысша КГД) түсіндірмесін таппадық. ЕАЭО еңбекшілері үшін 10% МЗЖ мен 2% МӘМС жарналары азаматтар үшін сияқты ұсталады. Зейнетақы жарналары — ЕАЭО келісімі бойынша 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап, медициналық жарналар — МӘМС туралы заң бойынша (2-баптың 3-тармағы).

Жұмыс беруші жиі қай жерде қателеседі?

Резиденттік және жалақы: белгі → себеп → шешім, 2026
БелгіСебепШешім
Елде 3 ай болған, ықтиярхаты бар шетелдікке 30 АЕК шегерім берілдіЫқтиярхатты резиденттік деп қабылдадыҚР-дағы отбасы мен тұрғын үйді тексеру (222-баптың 3-тармағы); олар болмаса — резидент емес ретінде салық салу
Ықтиярхаты жоқ қызметкерден МӘМС жарналары ұсталдыЖарналар ықтиярхат бойынша емес, резиденттік бойынша есептелдіЫқтиярхаты жоқ шетелдіктер (ЕАЭО-дан емес) МӘМС жарналарын төлемейді; қате сомалар «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы арқылы қайтарылады
Резидент еместің ЖТС базасы МЗЖ-ге азайтылдыӘлеуметтік төлемдер шегерімі резидент емеске қолданылдыТолық сомаға салық салу, 692-баптың 3-тармағы
Шетелдік «ықтиярхат үшін» оңайлатылған режимнен бас тарттыЫқтиярхат пен салықтық мәртебе шатастырылды183 күнді және өмірлік мүдделер орталығын бағалау

Ескерте кетейік: қызметкер жыл ортасында резидент болса, өткен айлардағы ЖТС-ті қалай қайта есептеу керегін кодекс тікелей айтпайды, бұл жөнінде МКК түсіндірмесін де таппадық. Салық органының жауабына дейін мәртебені ол расталған айдан бастап қолданған қауіпсіздеу. Есептілік пен төлем мерзімдері салық күнтізбесінде жиналған, төлем тәсілдері — салықты қалай төлеу керек нұсқаулығында, қалған тақырыптар — «Салықтар» бөлімінде.

Келесі қадам

Жиі қойылатын сұрақтар

Салықтық резидент болу үшін Қазақстанда қанша күн болу керек?
Ағымдағы салық кезеңінде аяқталатын кез келген қатарынан 12 айлық кезеңде кемінде 183 күнтізбелік күн. Келген және кеткен күндер есептеледі. «Астана» халықаралық қаржы орталығының (АХҚО) инвестициялық резиденті үшін шек — 90 күн.
Тұруға ықтиярхат салықтық резиденттік бере ме?
Жоқ. Ықтиярхат — өмірлік мүдделер орталығының үш шартының бірі ғана. 183 күнсіз резидент болу үшін Қазақстанда жұбайыңыз немесе жақын туыстарыңыз тұруы (егер олар болса) және тұруға қолжетімді тұрғын үй болуы да керек.
Резидент емес шетелдік оңайлатылған режимде ЖК аша ала ма?
СК 723-бабы бойынша оңайлатылған режимді тек Қазақстанның резиденті болып табылатын жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар қолдана алады. Резидент емес бұл режимге кірмейді; шетелдікке арналған нұсқалар шетелдікке ЖК туралы нұсқаулықта талданған.
Резиденттік жыл ортасында пайда болса не болады?
Мәртебе кез келген 12 айлық кезеңдегі 183 күн бойынша айқындалады. Мәртебе өзгергенде жұмыс беруші өткен айлардағы ЖТС-ті қалай қайта есептейтіні туралы тікелей норманы кодекстен таппадық — тәртібін салық органынан нақтылаңыз.

Дереккөздер

Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.

  1. ҚР 18.07.2025 № 214-VIII Салық кодексі: 222-бап (жеке тұлғалардың резиденттігі), 225, 362, 401–403, 682, 692, 705, 718, 723-баптар · тексерілді 2026 жылғы 25 қазан
  2. ҚР Әлеуметтік кодексі: 196, 243, 248-баптар — МЗЖ мен әлеуметтік аударымдарды кім төлейді · тексерілді 2026 жылғы 25 қазан
  3. Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы ҚР Заңы: 2, 14-баптар — жарналарды кім төлейді · тексерілді 2026 жылғы 25 қазан
  4. 2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң: АЕК 4 325 ₸, ЕТЖ 85 000 ₸ · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
  5. 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасы: 2027 жылғы АЕК — 4 693 ₸, ЕТЖ — 85 000 ₸ (жоба, қабылданбаған) · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан

Осы тақырыпқа қатысты