Кәсіпкер сөздігі: салық, грант және бизнес терминдері
Не өзгерді
2027 жылғы сомалар бюджет жобасы бойынша қосылды: АЕК 4 325 ₸ орнына 4 693 ₸, ЕТЖ — екі мән (жоба 85 000 ₸, тапсырма 110 000 ₸), ЖМЗЖ 4,5%; 2026 жылғы сомалар жыл соңына дейін сақталды.

2026 жылғы негізгі сандар
Бөлімдегі материалдар
- ТІЖ (СНТ)СНТ деген не: ЭШФ АЖ-дегі тауарларға арналған ілеспе жүкқұжат (ТІЖ) — қай тауарларға рәсімделеді, Салық кодексі 179-бап мерзімдері және ӘҚБтК…
- АЕКАЕК — айлық есептік көрсеткіш: жәрдемақы, айыппұл және салық осымен есептеледі. 2026 жылы 1 АЕК = 4 325 ₸, 2027 жылға бюджет жобасы — 4 693 ₸. Есеп…
- Атаулы әлеуметтік көмекАтаулы әлеуметтік көмек (АСП) — табысы кедейлік шегінен төмен отбасыларға мемлекет көмегі. Көмек түрлері, 400 АЕК грантпен байланысы, 2027 жылғы…
- ӘА (әлеуметтік аударымдар)Әлеуметтік аударымдар (ӘА) — МӘСҚ-қа төленетін 5%: қызметкер үшін табыс минус МЗЖ (1–7 ЕТЖ), ЖК өзі үшін 4 250 ₸-ден. 300 000 ₸ мысалы, калькулятор…
- Әлеуметтік салықӘлеуметтік салық — жұмыс берушінің бюджетке салығы: қызметкер табысынан МЗЖ мен МӘМС жарналарын шегергенде 6%, ЖБТ-дегі ЖК өзі үшін 2 АЕК. Кім…
- БСНБСН — заңды тұлғаның, филиалдың немесе бірлескен ЖК-ның 12 цифрлы бизнес-сәйкестендіру нөмірі. Разрядтар бойынша мағынасы, талдау мысалы және…
- ГрантГрант — мақсатқа өтеусіз берілетін мүлік (2026 жылғы СК, 9-бап). Бизнес-идеяға грант — 400 АЕК-ке дейін: 2026 жылы 1 730 000 ₸, 2027 жылы 1 877 200 ₸…
- ЕТЖЕТЖ — ең төменгі жалақы: 2026 жылы 85 000 ₸; 2027 жылға бюджет жобасында 85 000 ₸, Президент 110 000 ₸ тапсырды. Жарналар шектері ЕТЖ-ден есептеледі.
- ЖКЖК — бизнесті өз атынан жүргізетін жеке тұлға, заңды тұлға емес. Қазақстанда кім ЖК бола алады, тіркелу қашан міндетті (360 АЕК) және 2027 жылы қандай…
- ЖМЗЖЖМЗЖ (орысша ОПВР) — жұмыс беруші өз қаражатынан төлейтін зейнетақы жарнасы: 2027 жылы 4,5%, 2026 жылы 3,5%, 2028 жылдан 5%. База 1–50 ЕТЖ, кім үшін…
- ЖСНЖСН — № 223-III Заң бойынша жеке тұлғаның 12 цифрлы жеке сәйкестендіру нөмірі. Ол ЖК-ға не үшін керек, бақылау цифры қалай құрылған және ЖСН-нің…
- ЖТСЖТС (орысша ИПН) — жеке тұлғалар мен ЖК-ның табыс салығы: 2027 жылы жылдық табыстың 8 500 АЕК-ке дейінгі бөлігінен 10%, асқанынан 15%. 30 АЕК шегерім,…
- ЖШСЖШС — капиталы үлестерге бөлінген заңды тұлға, қатысушы тек салымымен тәуекел етеді. 2027 жылғы ең аз капитал (0 ₸ не 100 АЕК), 1 күнде тіркеу, мөр…
- КТСКТС (орысша КПН) — заңды тұлғалардың корпоративтік табыс салығы: салық салынатын табыстың 20%-ы, ерекше мөлшерлемелер 3–25%, оңайлатылған режимде 4%.…
- ҚандасҚандас — бұрын ҚР азаматы болмаған, осы мәртебені алған этникалық қазақ (бұрын — оралман). ЖК ашып, өзін-өзі жұмыспен қамтыған бола алады, грант алуы…
- ҚҚСҚҚС — қосылған құн салығы: 2026 жылдан 12% орнына 16%, есепке тұру шегі 10 000 АЕК (43 250 000 ₸). Кім төлейді, кім төлемейді, ҚҚС-ті бағадан қалай…
- ЛизингЛизинг — мүлікті бір жылдан астам мерзімге сатып алу құқығымен не толыққа жуық төлеммен пайдалануға беру. Заңдағы белгілері, жалдаудан айырмасы,…
- Маржа және үстеме бағаМаржа мен үстеме баға — тауар бірлігінен түсетін бір пайда, бірақ үстеме баға өзіндік құнға, маржа бағаға бөлінеді. Формулалар, 30% → 23,08% және…
- МӘМС жарналарыМӘМС жарналары — медициналық сақтандыруға жарналар: қызметкер жалақысынан 2%, ЖК өзі үшін 1,4 ЕТЖ-нің 5%-ы (2026 жылы айына 5 950 ₸). Айырмасы,…
- МЗЖОПВ қазақша — міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ), табыстың 10%-ы. 2026 жылғы шек — 50 ЕТЖ (4 250 000 ₸); ЖК-ның өзі үшін МЗЖ, кім босатылған, мерзімі.
- Өтелу мерзіміӨтелу мерзімі — өз салымыңызды пайда неше айда қайтаратыны. 400 АЕК-ке дейінгі грантпен формула, кофехана мысалы, наубайхана мен беру пунктінің…
- СубсидияСубсидия — бизнес шығынының бір бөлігіне мемлекеттің қайтарымсыз төлемі. 2027 жылы «Даму» несие мөлшерлемесін қалай субсидиялайды, есеп және гранттан…
- ФакторингФакторинг — ақшалай талапты басқаға беру арқылы қаржыландыру: агент бірден төлейді, клиент оған сатып алушыдан төлем алу құқығын береді. Азаматтық…
- Шаруа немесе фермер қожалығыШаруа немесе фермер қожалығы — ауыл шаруашылығы жеріндегі еңбек бірлестігі (Кәсіпкерлік кодекс, 41-бап). Үш нысан, арнаулы режим, ЖБТ-де 0,6 АЕК…
- ЭШФЭлектрондық шот-фактура (ЭШФ) — ЭШФ АЖ-де жазылатын салық құжаты. 2027 жылы кім міндетті, ЭШФ түрлері, 15 күн мерзімі және айыппұлдар теңгемен.
- ЭЦҚЭЦҚ — электрондық цифрлық қолтаңба, 2027 жылғы Цифрлық кодекс бойынша қолмен қойылған қолтаңбаға тең. Кілт мерзімі 1 не 3 жыл, тегін беріледі, онлайн…
- Юнит-экономикаЮнит-экономика — бір сату бірлігінен түсетін пайданың есебі: кесе, тапсырыс, клиент. 2026 жылғы кофехана мысалы және бұл әдіс қай жерде қателесетіні.
Қысқаша
- Сөздікте 27 термин бар: салықтар мен жарналар, бизнес нысандары, сәйкестендіру нөмірлері мен құжаттар, мемлекеттік қолдау, бизнес экономикасы; термин беттерінде нормасы мен 2026 жылғы мәні көрсетілген.
- 2026 жылғы негізгі сандар: АЕК 4 325 ₸, ЕТЖ 85 000 ₸, ҚҚС 16% (шегі 43 250 000 ₸), КТС 20%.
- 2026 жылдан бастап Салық кодексінде үш арнаулы режим бар: оңайлатылған декларация (жылына 600 000 АЕК-ке дейінгі табыс), өзін-өзі жұмыспен қамтығандар режимі және шаруа немесе фермер қожалықтарына арналған режим.
- ЭҚЖЖ, төлем кодтары (БСК, ТМК, Кбе), оңайлатылған режим мен ЖБТ өз бөлімдерінде талданған — сілтемелер төменде.
Бұл сөздік Қазақстанда бизнес ашқанда және жүргізгенде қажет болатын сөздерді түсіндіреді: айлық есептік көрсеткіш пен қосылған құн салығынан бастап электрондық шот-фактураға, жұмыс берушінің зейнетақы жарналарына және юнит-экономикаға дейін. Термин беттерінде — нормаға сілтемесі бар анықтама, «қазақша — орысша — ағылшынша» карточкасы, 2026 жылғы мәні, есеп мысалы және көрші терминдерден айырмашылығы.
2027 жылғы сомалар. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап АЕК 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасы бойынша 4 693 ₸ (2026 жылы — 4 325 ₸); түпкілікті мәні заңға қол қойылғаннан кейін белгілі болады. Осы беттегі АЕК-ке байланысты сомалар:
| Көрсеткіш | 2026 | 2027 (жоба) |
|---|---|---|
| 1 АЕК | 4 325 ₸ | 4 693 ₸ |
| 400 АЕК | 1 730 000 ₸ | 1 877 200 ₸ |
| 10 000 АЕК | 43 250 000 ₸ | 46 930 000 ₸ |
| 600 000 АЕК | 2 595 000 000 ₸ | 2 815 800 000 ₸ |
2027 жылғы ЕТЖ: бюджет жобасында — 85 000 ₸, ал Президент 2026 жылғы 28 қазандағы Жолдауында оны 110 000 ₸-ге дейін көтеруді тапсырды; нақты сома бюджет туралы заңға байланысты. Жұмыс берушінің ЖМЗЖ-сі 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап 3,5% орнына 4,5% (Әлеуметтік кодекстің 251-бабы, кезең-кезеңімен өсу кестесі).
| Көрсеткіш | 2026 | 2027: бюджет жобасы | 2027: Президент тапсырмасы |
|---|---|---|---|
| 1 ЕТЖ | 85 000 ₸ | 85 000 ₸ | 110 000 ₸ |
Заңдарда сомалардың көбі теңгемен емес, еселік көрсеткіштермен жазылған, сондықтан екі шамадан бастаған дұрыс. Айлық есептік көрсеткіш (АЕК; орысша МРП) 2026 жылы — 4 325 ₸: салық шектері, айыппұлдар мен жәрдемақылар осымен есептеледі. Ең төменгі жалақы (ЕТЖ; орысша МЗП) — 85 000 ₸: зейнетақы және әлеуметтік төлемдердің ең аз және ең көп мөлшері осыған байланысты. Екі шаманы да 2025 жылғы 8 желтоқсандағы № 239-VIII республикалық бюджет туралы ҚР Заңы белгілейді.
Екінші бағдар — 2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII жаңа Салық кодексі, ол 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданылады. Оған сәйкес қосылған құн салығының (ҚҚС) базалық мөлшерлемесі — 16%, ҚҚС бойынша міндетті есепке тұру шегі — 10 000 АЕК, яғни 43 250 000 ₸. Заңды тұлғалар үшін корпоративтік табыс салығының (КТС; орысша КПН) жалпы мөлшерлемесі — 20%. Арнаулы режим үшеу: жылдық табыс лимиті 600 000 АЕК (2026 жылы 2 595 000 000 ₸) болатын оңайлатылған декларация, өзін-өзі жұмыспен қамтығандар режимі және шаруа немесе фермер қожалықтарына арналған режим. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар жеке табыс салығын (ЖТС) 0% мөлшерлемемен және әлеуметтік төлемдерді табыстың 4%-ы мөлшерінде төлейді, ал режимнің өзі айына 300 АЕК-тен аспайтын табысы бар ҚР азаматтары мен қандастарға қолжетімді.
Сөздік толық нұсқаулықтарды алмастырмайды. Термин нақты бір әрекет үшін керек болса — жеке кәсіпкер (ЖК) ашу, шот-фактура жазу, жарна төлеу, — термин бетіндегі сілтемелер арқылы бизнес, салықтар және құжаттар бөлімдеріне өтіңіз.
Сөздікте қандай терминдер бар
27 терминнің қазақша атауы бойынша алфавиттік тізімі. Маржа мен үстеме баға бір жолда берілген, өйткені оларды жиі шатастырады.
- айлық есептік көрсеткіш (АЕК; орысша МРП)
- атаулы әлеуметтік көмек (орысша АСП)
- әлеуметтік аударымдар (ӘА; орысша СО)
- әлеуметтік салық (орысша СН)
- бизнес-сәйкестендіру нөмірі (БСН; орысша БИН)
- грант
- ең төменгі жалақы (ЕТЖ; орысша МЗП)
- жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС; орысша ТОО)
- жеке кәсіпкер (ЖК; орысша ИП)
- жеке сәйкестендіру нөмірі (ЖСН; орысша ИИН)
- жеке табыс салығы (ЖТС; орысша ИПН)
- жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары (ЖМЗЖ; орысша ОПВР)
- корпоративтік табыс салығы (КТС; орысша КПН)
- қандас
- қосылған құн салығы (ҚҚС; орысша НДС)
- лизинг
- маржа және үстеме баға
- МӘМС жарналары — міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналары (орысша ВОСМС)
- міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ; орысша ОПВ)
- өтелу мерзімі (орысша срок окупаемости)
- субсидия
- факторинг
- шаруа немесе фермер қожалығы (орысша КФХ)
- электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ; орысша ЭЦП)
- электрондық шот-фактура (ЭШФ; орысша ЭСФ)
- юнит-экономика
Терминдер тақырып бойынша: 2026 жылы не маңызды
Сол терминдер кәсіпкердің міндеттері бойынша топтастырылған, әрқайсысында 2026 жылғы бір негізгі деталь бар.
| Тақырып | Терминдер | 2026 жылы не өзгерді немесе не маңызды |
|---|---|---|
| Көрсеткіштер | АЕК, ЕТЖ | АЕК 4 325 ₸; ЕТЖ үшінші жыл қатарынан 85 000 ₸ |
| Салықтар | ҚҚС, КТС, ЖТС, әлеуметтік салық | ҚҚС 12% орнына 16%; 6% әлеуметтік салық енді әлеуметтік аударымдарға азайтылмайды |
| Қызметкерлер үшін және өзі үшін жарналар | МЗЖ, ЖМЗЖ, ӘА, МӘМС жарналары | ЖМЗЖ 2026 жылы 3,5%, 2027 жылы 4,5%, 2028 жылдан 5%, оның ішінде ЖК өзі үшін; ЖК-ның өзі үшін МӘМС жарнасы — айына 5 950 ₸ |
| Бизнес нысандары | ЖК, ЖШС, шаруа немесе фермер қожалығы | жылдық табыс 360 АЕК-тен асса, ЖК ретінде тіркелу міндетті; шағын бизнестегі ЖШС үшін жарғылық капитал — 0 ₸ |
| Нөмірлер мен құжаттар | ЖСН, БСН, ЭЦҚ, ЭШФ | ЭЦҚ-ны 2026 жылғы Цифрлық кодекс реттейді; ЭШФ оңайлатылған режимде де міндетті |
| Мемлекеттік қолдау | грант, субсидия, лизинг, факторинг, атаулы әлеуметтік көмек, қандас | бизнес-идеяға грант — 400 АЕК-ке дейін (1 730 000 ₸-ге дейін); «Іскер аймақ» бойынша қарыз алушы кемінде 12,6% төлейді |
| Бизнес экономикасы | маржа және үстеме баға, юнит-экономика, өтелу мерзімі | формулалар сайттағы калькуляторлармен бірдей |
Кейбір терминдерді шатастыру оңай: ЖК немесе ЖШС, ЖСН немесе БСН, грант немесе субсидия, МЗЖ немесе ЖМЗЖ. Алғашқы үш жұптың айырмашылығы термин беттерінде талданған.
Сөздікте жоқ терминдерді қайдан іздеу керек
Кейбір ұғымдар бір карточкаға сыймайды, олардың жеке бөлімдері бар. Біз оларды сөздікте қайталамаймыз, сілтеме береміз.
| Термин | Қай жерде талданған |
|---|---|
| ЭҚЖЖ — экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші (орысша ОКЭД) | ЭҚЖЖ анықтамалығы және ЭҚЖЖ дегеніміз не нұсқаулығы |
| БСК — бюджеттік сыныптама коды (орысша КБК) | ЖК мен ЖШС-ке арналған БСК |
| ТМК — төлем мақсатының коды (орысша КНП) | ТМК анықтамалығы |
| Кбе — бенефициар коды (орысша КБе) | Кбе: ЖК, ЖШС және жеке тұлға үшін |
| Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимі (орысша упрощёнка) | 2026 жылғы оңайлатылған режим |
| ЖБТ — жалпыға бірдей белгіленген тәртіп (орысша ОУР) | жалпыға бірдей белгіленген тәртіп |
| Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам | 2026 жылы өзін-өзі жұмыспен қамтығандар |
| Патент және мобильді қосымша | 2026 жылы жойылған режимдер |
| Онлайн-касса — бақылау-касса машинасы (БКМ; орысша ККМ) | ЖК-ға арналған онлайн-касса |
Төлем тапсырмасына қажет барлық код төлем кодтары бөлімінде жинақталған, ал термин бизнес-жоспарда кездессе, бизнес-жоспарлар бөлімінде дәл сондай формулалармен жасалған есептер бар.
Сөздікті қалай пайдалану керек
Термин карточкасынан бастаңыз: онда заң нормасы мен 2026 жылғы мәні бар. Нормалар қолданыстағы актілер бойынша берілген: мысалы, ЭЦҚ күшін жойған 2003 жылғы заң бойынша емес, 2026 жылғы 9 қаңтардағы Цифрлық кодекс бойынша, ал шаруа немесе фермер қожалығы 2016 жылы күшін жойған шаруа қожалықтары туралы заң бойынша емес, Кәсіпкерлік кодекс бойынша сипатталған. Дереккөздер бір-бірімен сәйкес келмейтін жерде термин бетінде екі нұсқа да көрсетілген және қайсысын негізгі деп санайтынымыз түсіндірілген.
Маршрут мысалы. Сіз екі қызметкері бар кофехана ашқыңыз келеді. Алдымен нысанын анықтаңыз — ЖК немесе ЖШС. Содан кейін ЭЦҚ керек пе, соны тексеріңіз (ЭШФ үшін керек: шот-фактураға ЭЦҚ-мен қол қойылады). Әрі қарай — қызметкерлер үшін жарналар: МЗЖ, ЖМЗЖ, әлеуметтік аударымдар. Мемлекеттік қолдауға үміттенсеңіз, грант пен субсидияны салыстырыңыз, ал жобаның өзін қашан ақтайтынын өтелу мерзімі калькуляторымен тексеріңіз. Сома теңгемен керек болса, оның неде жазылғанын — АЕК-пен бе, ЕТЖ-мен бе — тексеріп, тиісті жылдың мәні бойынша қайта есептеңіз: мысалы, 400 АЕК × 4 325 ₸ = 1 730 000 ₸. Сома салық режиміне байланысты болса, режим бойынша нұсқаулыққа өтіңіз. АЕК-ті теңгеге және кері аудару үшін АЕК 2026 бетінде конвертер бар, ал гранттар мен мемлекеттік қолдауға шолу — гранттар бөлімінің басты бетінде.
Жиі қойылатын сұрақтар
АЕК пен ЕТЖ қалай ажыратылады?
Сөздікте оңайлатылған режим, ЭҚЖЖ және БСК қайда?
Сөздіктегі мәндер қаншалықты жиі жаңартылады?
Неліктен жеке кәсіпкерде БСН жоқ?
Дереккөздер
Беттегі сандар осы құжаттармен салыстырып тексерілді. Сәйкессіздік тапсаңыз, редакцияға жазыңыз.
- ҚР 18.07.2025 № 214-VIII Салық кодексі (357, 503, 715, 718, 720, 723-баптар) · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
- ҚР 08.12.2025 № 239-VIII «2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» Заңы, 7-бап · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
- ҚР 29.10.2015 № 375-V Кәсіпкерлік кодексі · тексерілді 2026 жылғы 7 қазан
- 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасы: 2027 жылғы АЕК — 4 693 ₸, ЕТЖ — 85 000 ₸ (жоба, қабылданбаған) · тексерілді 2026 жылғы 3 қазан
- Президенттің 28.10.2026 Жолдауы: 2027 жылғы 1 қаңтардан ЕТЖ-ні 110 000 ₸-ге дейін көтеру тапсырмасы · тексерілді 2026 жылғы 5 қараша